Przyjrzyjmy si\u0119 zmianom i wyzwaniom \u015brodowiskowym w 2010 roku, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad wyci\u0105gni\u0119tymi wnioskami i drog\u0105 do bardziej zr\u00f3wnowa\u017conej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Kluczowe wnioski<\/h2>\n\n\n\n\n- Lata 2010 by\u0142y dekad\u0105 obfituj\u0105c\u0105 w wydarzenia, w kt\u00f3rej wiele si\u0119 dzia\u0142o w polityce, kulturze, rozrywce, wydarzeniach na \u015bwiecie i poza nimi.<\/li>\n\n\n\n
- Dekada ta by\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadkiem kilku ekstremalnych zjawisk pogodowych i alarmuj\u0105cych kamieni milowych, kt\u00f3re podkre\u015bli\u0142y piln\u0105 potrzeb\u0119 przeciwdzia\u0142ania zmianom klimatu.<\/li>\n\n\n\n
- Era ta oznacza\u0142a r\u00f3wnie\u017c znacz\u0105c\u0105 zmian\u0119 w kierunku zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, obserwuj\u0105c zauwa\u017calny wzrost wykorzystania energii odnawialnej, nowe polityki dotycz\u0105ce przeciwdzia\u0142ania zmianom klimatu oraz wzrost \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
2010s: Okres, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142 nas w kierunku przeciwnych biegun\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
Lata 2010 charakteryzowa\u0142y si\u0119 dychotomi\u0105 w globalnych trendach \u015brodowiskowych, ci\u0105gn\u0105c ludzko\u015b\u0107 w przeciwnych kierunkach. Z jednej strony nast\u0105pi\u0142 znaczny wzrost \u015bwiadomo\u015bci i aktywizmu w zakresie ochrony \u015brodowiska, nap\u0119dzany rosn\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 pilnej potrzeby zaj\u0119cia si\u0119 zmianami klimatu. Inicjatywy takie jak Dzie\u0144 Ziemi odegra\u0142y rol\u0119 w o\u017cywieniu milion\u00f3w ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie, wspieraj\u0105c poczucie wsp\u00f3lnoty i zbiorowego dzia\u0142ania. Od t\u0119tni\u0105cych \u017cyciem ulic Waszyngtonu po odleg\u0142e wioski Etiopii, jednostki \u0142\u0105czy\u0142y r\u0119ce, aby podnosi\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i opowiada\u0107 si\u0119 za zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem.<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie jednak dekada ta by\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadkiem eskalacji konsekwencji klimatycznych, podkre\u015blaj\u0105c powag\u0119 kryzysu \u015brodowiskowego. Rekordowe temperatury, ekstremalne zjawiska pogodowe i topniej\u0105ce polarne czapy lodowe wyra\u017anie przypomina\u0142y o pilnej potrzebie dzia\u0142ania. Utrata r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej post\u0119powa\u0142a w alarmuj\u0105cym tempie, a wymieranie gatunk\u00f3w przyspiesza\u0142o z powodu niszczenia siedlisk i wkraczania cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Pomimo tych wyzwa\u0144, dekada ta przynios\u0142a znacz\u0105ce post\u0119py w dziedzinie energii odnawialnej i zr\u00f3wnowa\u017conych inicjatyw. Rozprzestrzenianie si\u0119 instalacji s\u0142onecznych i innych projekt\u00f3w zwi\u0105zanych z zielon\u0105 energi\u0105<\/a> oznacza\u0142o przej\u015bcie w kierunku bardziej \u015bwiadomych ekologicznie praktyk. Rz\u0105dy, firmy i osoby prywatne zacz\u0119\u0142y dostrzega\u0107 znaczenie przej\u015bcia na odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142a energii w celu z\u0142agodzenia skutk\u00f3w zmian klimatycznych.<\/p>\n\n\n\nM\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej, lata 2010 by\u0142y okresem zar\u00f3wno nadziei, jak i obaw, charakteryzuj\u0105cym si\u0119 dwoisto\u015bci\u0105 zwi\u0119kszonej \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej i eskalacji wp\u0142ywu na klimat.<\/p>\n\n\n\n
Rozw\u00f3j i wyzwania \u015brodowiskowe<\/h2>\n\n\n\n
Od huragan\u00f3w i bezprecedensowych po\u017car\u00f3w po paryskie porozumienia klimatyczne i Zielony Nowy \u0141ad, poni\u017cej przedstawiamy niekt\u00f3re wydarzenia, osi\u0105gni\u0119cia i wyzwania \u015brodowiskowe, kt\u00f3re stworzy\u0142y napi\u0119cie i zdefiniowa\u0142y lata 2010.<\/p>\n\n\n\n
2010<\/h3>\n\n\n\nWyciek ropy z platformy wiertniczej Deepwater Horizon<\/h4>\n\n\n\n
20 kwietnia 2010 r. platforma<\/a> wiertnicza Deepwater Horizon wierci\u0142a u wybrze\u017cy Luizjany w Zatoce Meksyka\u0144skiej, gdy wyciek metanu spowodowa\u0142 jej eksplozj\u0119 w pl\u0105taninie p\u0142omieni widocznej z odleg\u0142o\u015bci 40 mil. Eksplozja zabi\u0142a 11 os\u00f3b pracuj\u0105cych na miejscu.<\/p>\n\n\n\nDwa dni p\u00f3\u017aniej ogie\u0144 szala\u0142 dalej, a platforma wiertnicza zaton\u0119\u0142a, pozostawiaj\u0105c 200 milion\u00f3w galon\u00f3w ropy tryskaj\u0105cej do Zatoki Perskiej. 4,9 miliona bary\u0142ek pe\u0142nych ropy<\/a> rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 na tysi\u0105ce mil przybrze\u017cnych siedlisk od Luizjany po Floryd\u0119, czyni\u0105c Deepwater Horizon najwi\u0119kszym wyciekiem ropy morskiej w historii. Deepwater zabi\u0142 ponad 8000 zwierz\u0105t<\/a>, w tym ryby, delfiny, \u017c\u00f3\u0142wie i ponad milion ptak\u00f3w<\/a>.<\/p>\n\n\n\nMin\u0119\u0142o wiele lat, zanim jakakolwiek firma wzi\u0119\u0142a na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za t\u0119 katastrof\u0119. W 2014 r. s\u0119dzia S\u0105du Okr\u0119gowego USA Carl Barbier orzek\u0142, \u017ce BP zas\u0142uguje na 67% winy, twierdz\u0105c, \u017ce firma by\u0142a winna „ra\u017c\u0105cego zaniedbania i umy\u015blnego wykroczenia” zgodnie z ustaw\u0105 o czystej wodzie<\/a> (CWA). BP oszacowa\u0142o, \u017ce jest winne ofiarom 7,8 miliarda dolar\u00f3w<\/a>, ale w\u0142a\u015bciwe obliczenie warto\u015bci utraconej w wyniku nieodwracalnych szk\u00f3d \u015brodowiskowych jest prawie niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\nOpublikowali\u015bmy refleksj\u0119 na temat wp\u0142ywu i konsekwencji Deepwater 10 lat<\/a> p\u00f3\u017aniej. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce dekada ta nie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 z wielk\u0105 nadziej\u0105 na dzia\u0142ania na rzecz \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\nMaryland ustanawia B-Corps<\/h4>\n\n\n\n
Maryland by\u0142 pierwszym stanem, kt\u00f3ry utworzy\u0142 korporacje po\u017cytku publicznego lub Korpusy<\/a> B. Wzrost liczby B-Corps w 2010 roku koreluje z tym, \u017ce konsumenci coraz bardziej ceni\u0105 firmy, kt\u00f3re priorytetowo traktuj\u0105 dobro spo\u0142eczne. Prawie 7 na 10 millenials\u00f3w aktywnie bierze pod uwag\u0119 warto\u015bci firmy przy podejmowaniu decyzji zakupowych.<\/p>\n\n\n\nOznaczenie jako Korpus B wymaga od firm rozwa\u017cenia \u015brodowiskowych i spo\u0142ecznych reperkusji swoich decyzji. Chroni r\u00f3wnie\u017c zarz\u0105dy korporacji przed zagro\u017ceniami prawnymi wynikaj\u0105cymi z przedk\u0142adania celu nad zysk finansowy. To niefortunne, \u017ce potrzebuj\u0105 ochrony, aby uzasadni\u0107 trosk\u0119 o Ziemi\u0119, ale przynajmniej kto\u015b to robi. Taka inicjatywa jest doskona\u0142\u0105 okazj\u0105 do dalszego promowania nowych modeli biznesowych, kt\u00f3re ceni\u0105 wsp\u00f3\u0142czucie i zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n
2011<\/h3>\n\n\n\nEPA odrzuca pozwolenie dla kopalni Spruce<\/h4>\n\n\n\n
Agencja Ochrony \u015arodowiska (EPA) podj\u0119\u0142a znacz\u0105c\u0105 decyzj\u0119, wetuj\u0105c pozwolenie wodno-prawne dla kopalni Spruce No. 1 w Zachodniej Wirginii<\/a>. Posuni\u0119cie to zosta\u0142o okrzykni\u0119te znacz\u0105cym triumfem ekolog\u00f3w, kt\u00f3rzy od dawna opowiadali si\u0119 przeciwko szkodliwemu wp\u0142ywowi takich operacji wydobywczych na ekosystemy i jako\u015b\u0107 wody. <\/p>\n\n\n\nPropozycja kopalni w\u0119gla by\u0142a g\u0142\u00f3wnym problemem \u015brodowiskowym, poniewa\u017c grozi\u0142a zniszczeniem 2300 akr\u00f3w lasu i zasypaniem prawie siedmiu mil strumieni. W swoim dok\u0142adnym przegl\u0105dzie EPA wzi\u0119\u0142a pod uwag\u0119 ponad 50 000 publicznych komentarzy na temat kopalni Spruce No. 1 przed wydaniem weta, podkre\u015blaj\u0105c znacz\u0105ce zainteresowanie opinii publicznej i obawy zwi\u0105zane z t\u0105 kwesti\u0105. Decyzja o zawetowaniu kopalni opiera\u0142a si\u0119 przede wszystkim na powa\u017cnym wp\u0142ywie na jako\u015b\u0107 wody, w tym potencjalnym zabijaniu ryb spowodowanym zanieczyszczeniami pochodz\u0105cymi z dzia\u0142alno\u015bci wydobywczej.<\/p>\n\n\n\n
Mieszka\u0144cy tych obszar\u00f3w w\u0119glowych g\u0142o\u015bno sprzeciwiali si\u0119 planowi kopalni Spruce Mine, odk\u0105d zosta\u0142 on po raz pierwszy zaproponowany w 1998 roku. Ich wytrwa\u0142a walka przeciwko temu projektowi podkre\u015bla g\u0142\u0119boko zakorzeniony konflikt mi\u0119dzy rozwojem przemys\u0142owym a ochron\u0105 \u015brodowiska, a tak\u017ce odporno\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci w d\u0105\u017ceniu do zdrowszego \u015brodowiska \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n
Dzia\u0142ania te wywo\u0142a\u0142y jednak ostr\u0105 reakcj\u0119 ze strony przemys\u0142u w\u0119glowego i jego zwolennik\u00f3w. Wyrazi\u0142 on sw\u00f3j sprzeciw za pomoc\u0105 silnej, a czasem brutalnej retoryki, postrzegaj\u0105c to jako zagro\u017cenie dla miejsc pracy, interes\u00f3w gospodarczych i przemys\u0142u. Sytuacja ta uwypukla ci\u0105g\u0142e napi\u0119cie mi\u0119dzy wysi\u0142kami na rzecz ochrony \u015brodowiska a obawami ekonomicznymi przemys\u0142u, podkre\u015blaj\u0105c z\u0142o\u017cone wyzwanie, jakim jest zr\u00f3wnowa\u017cenie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju ekologicznego z potrzebami gospodarczymi.<\/p>\n\n\n\n
Ekwadorski s\u0105d nak\u0142ada grzywn\u0119 na Chevron Oil<\/h4>\n\n\n\n
W prze\u0142omowej decyzji ekwadorski s\u0105d na\u0142o\u017cy\u0142 grzywn\u0119 w wysoko\u015bci 8,2 miliarda dolar\u00f3w na Chevron Oil Co<\/a>. za jej rol\u0119 w zanieczyszczeniu rozleg\u0142ych obszar\u00f3w regionu Lago Agrio w g\u00f3rnej Amazonii. To znacz\u0105ce orzeczenie prawne zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119 na szkody wyrz\u0105dzone \u015brodowisku w jednym z najbardziej bior\u00f3\u017cnorodnych region\u00f3w naszej planety. <\/p>\n\n\n\nZanieczyszczenie zaszkodzi\u0142o lokalnym ekosystemom i wp\u0142yn\u0119\u0142o na spo\u0142eczno\u015bci tubylcze i innych mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 zale\u017cni od tych ziem i dr\u00f3g wodnych w celu utrzymania si\u0119 i codziennego \u017cycia. Decyzja s\u0105du stanowi krytyczny moment w tocz\u0105cej si\u0119 walce o poci\u0105gni\u0119cie du\u017cych korporacji do odpowiedzialno\u015bci za degradacj\u0119 \u015brodowiska. S\u0142u\u017cy ona jako wyra\u017ane przypomnienie o d\u0142ugoterminowych konsekwencjach, jakie niekontrolowana dzia\u0142alno\u015b\u0107 przemys\u0142owa mo\u017ce mie\u0107 dla \u015brodowiska i zdrowia ludzkiego.<\/p>\n\n\n\n
Katastrofa w Fukushimie<\/h4>\n\n\n\n
11 marca 2011 r. Japonia do\u015bwiadczy\u0142a wstrz\u0105su. Gdy jedna p\u0142yta tektoniczna w\u015blizgn\u0119\u0142a si\u0119 pod drug\u0105, dosz\u0142o do podmorskiego trz\u0119sienia ziemi o magnitudzie 9,0, czwartego najpot\u0119\u017cniejszego trz\u0119sienia ziemi od czasu, gdy oko\u0142o 1900 roku zacz\u0119to rejestrowa\u0107 trz\u0119sienia ziemi. Trz\u0119sienie wygenerowa\u0142o 40-metrowe fale tsunami i by\u0142o tak silne, \u017ce zwi\u0119kszy\u0142o pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotow\u0105 Ziemi.<\/p>\n\n\n\n
Fale tsunami uderzy\u0142y w elektrowni\u0119 j\u0105drow\u0105 Fukushima Daiichi, powoduj\u0105c najgorszy wypadek nuklearny od czas\u00f3w Czarn<\/a>obyla. Podobnie jak w przypadku Czarnobyla, p\u00f3\u017aniejsze dochodzenia wykaza\u0142y, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 wypadku by\u0142 b\u0142\u0105d ludzki. Trz\u0119sienie ziemi i zwi\u0105zany z nim wypadek nuklearny mia\u0142y bezpo\u015bredni wp\u0142yw na rozw\u00f3j energetyki j\u0105drowej w Japonii i na ca\u0142ym \u015bwiecie, ko\u0144cz\u0105c 60-letni optymizm, \u017ce energia j\u0105drowa b\u0119dzie kluczowym elementem globalnej strategii redukcji emisji dwutlenku w\u0119gla i zapewnienia obfito\u015bci energii. <\/p>\n\n\n\nW odpowiedzi Niemcy przyspieszy\u0142y swoje plany zamkni\u0119cia pozosta\u0142ych reaktor\u00f3w j\u0105drowych i wycofania pozosta\u0142ych do 2022 roku.<\/p>\n\n\n\n
Poni\u017cszy film, stworzony przez Institut de Radioprotection et de S\u00fbret\u00e9 Nucl\u00e9aire (IRSN), przedstawia szczeg\u00f3\u0142owy opis wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w elektrowni Fukushima Daiichi w marcu 2011 roku.<\/p>\n\n\n\n\nhttps:\/\/www.youtube.com\/watch?v=YBNFvZ6Vr2U<\/div><\/figure>\n\n\n\n2012<\/h3>\n\n\n\nProtesty zwi\u0105zane z ruroci\u0105giem Keystone XL<\/h4>\n\n\n\n
Ruroci\u0105g Keystone sta\u0142 si\u0119 powszechnie znany, gdy szeroka koalicja aktywist\u00f3w zebra\u0142a si\u0119 w opozycji do planu jego rozbudowy. Plan ten, b\u0119d\u0105cy czwart\u0105 faz\u0105 budowy ruroci\u0105gu, znany jest pod nazw\u0105 Keystone XL.<\/p>\n\n\n\n
W swojej kampanii wyborczej w 2008 r. prezydent Obama wyrazi\u0142 pragnienie przewodzenia „pokoleniu, kt\u00f3re w ko\u0144cu uwolni Ameryk\u0119 od tyranii ropy naftowej”. Kiedy Obama ubiega\u0142 si\u0119 o reelekcj\u0119 w 2012 r., aktywi\u015bci starali si\u0119 poci\u0105gn\u0105\u0107 go do odpowiedzialno\u015bci za t\u0119 obietnic\u0119 z kampanii. Oko\u0142o 50 000 protestuj\u0105cych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w wiecu maj\u0105cym na celu wywarcie presji na prezydencie Obamie, by odrzuci\u0142 pozwolenie na budow\u0119 Keystone XL.<\/p>\n\n\n\n\nhttps:\/\/www.youtube.com\/watch?v=a4PVrmLImo4<\/div><\/figure>\n\n\n\nW 2015 r. Obama oficjalnie odrzuci\u0142 pozwolenie na budow\u0119 ruroci\u0105gu, stwierdzaj\u0105c, \u017ce budowa ruroci\u0105gu Keystone XL jest sprzeczna z „globalnym przyw\u00f3dztwem Stan\u00f3w Zjednoczonych w zakresie zmian klimatycznych”. Wyrazi\u0142 r\u00f3wnie\u017c zaniepokojenie upolitycznieniem tej walki przez obie partie polityczne. Dla Demokrat\u00f3w odrzucenie ruroci\u0105gu by\u0142o konieczne, aby uzasadni\u0107 podj\u0119cie powa\u017cnych dzia\u0142a\u0144 w celu unikni\u0119cia kryzysu klimatycznego. Natomiast Republikanie walczyli o budow\u0119 ruroci\u0105gu, podkre\u015blaj\u0105c potrzeb\u0119 niezale\u017cno\u015bci energetycznej. Dla wielu ruroci\u0105g pozostaje trwa\u0142ym symbolem walki o przysz\u0142o\u015b\u0107 naszej planety.<\/p>\n\n\n\n![\"keystone](\"https:\/\/sustainablereview.com\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/image-174.png\")
<\/figure>\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142o obrazu: https:\/\/www.nrdc.org\/stories\/what-keystone-xl-pipeline#map<\/p>\n\n\n\n
Prezydent Trump podwa\u017cy\u0142 lata protest\u00f3w w ci\u0105gu pierwszych dw\u00f3ch tygodni urz\u0119dowania i zatwierdzi\u0142 pozwolenie na budow\u0119 ruroci\u0105gu. Budowa w Montanie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce potem, dop\u00f3ki niedawna decyzja s\u0105du nie wstrzyma\u0142a jej post\u0119p\u00f3w<\/a> z mandatami do oceny wp\u0142ywu ustawy o zagro\u017conych gatunkach. <\/p>\n\n\n\nKiedy prezydent Biden obj\u0105\u0142 urz\u0105d, spe\u0142ni\u0142 obietnic\u0119 z kampanii, anuluj\u0105c transgraniczne zezwolenie na budow\u0119 ruroci\u0105gu Keystone XL<\/a>. Dzia\u0142anie to skutecznie przypiecz\u0119towa\u0142o los kontrowersyjnego projektu. W tym czasie ruroci\u0105g Keystone XL sta\u0142 ju\u017c w obliczu wielu wyzwa\u0144: administracji przeciwnej jego uko\u0144czeniu, szeregu przeszk\u00f3d prawnych, spadaj\u0105cych cen ropy naftowej, coraz bardziej widocznych skutk\u00f3w zmian klimatycznych oraz g\u0142o\u015bnego sprzeciwu ze strony aktywist\u00f3w klimatycznych zar\u00f3wno lokalnie, jak i globalnie. Aktywi\u015bci ci, zdeterminowani, by nie ignorowa\u0107 zagro\u017ce\u0144 \u015brodowiskowych zwi\u0105zanych z projektem, odegrali kluczow\u0105 rol\u0119 w walce przeciwko niemu.<\/p>\n\n\n\nW czerwcu 2021 r. TC Energy, firma stoj\u0105ca za ruroci\u0105giem Keystone XL, formalnie porzuci\u0142a plany jego budowy. Decyzja ta oznacza\u0142a koniec projektu zwi\u0105zanego z paliwami kopalnymi, kt\u00f3ry przez ponad dziesi\u0119\u0107 lat zagra\u017ca\u0142 drogom wodnym, spo\u0142eczno\u015bciom i globalnemu klimatowi. Zako\u0144czenie budowy ruroci\u0105gu Keystone XL sta\u0142o si\u0119 znacz\u0105cym zwyci\u0119stwem ekolog\u00f3w, sygnalizuj\u0105c przej\u015bcie w kierunku bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych i przyjaznych dla \u015brodowiska \u017ar\u00f3de\u0142 energii. Podkre\u015bli\u0142o to r\u00f3wnie\u017c rosn\u0105cy wp\u0142yw aktywizmu klimatycznego na kszta\u0142towanie polityki energetycznej i projekt\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
Rozleg\u0142e i szybkie topnienie pokrywy lodowej Grenlandii<\/h4>\n\n\n\n
Ameryka\u0144ska Narodowa Administracja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) przedstawi\u0142a zaskakuj\u0105cy raport na temat pokrywy lodowej Grenlandii. Wed\u0142ug ich ustale\u0144, ta kluczowa masa lodu do\u015bwiadczy\u0142a najbardziej rozleg\u0142ego i najszybszego okresu topnienia<\/a> od trzech dekad, odk\u0105d rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 era obserwacji satelitarnych. <\/p>\n\n\n\nNaukowcy zaobserwowali dramatyczne wydarzenie, w kt\u00f3rym w ci\u0105gu zaledwie czterech dni 97 procent powierzchni pokrywy lodowej zacz\u0119\u0142o topnie\u0107. Zjawisko to zosta\u0142o opisane jako bezprecedensowe, podkre\u015blaj\u0105c alarmuj\u0105ce przyspieszenie we wzorcach topnienia lodu, kt\u00f3re mo\u017ce mie\u0107 znacz\u0105cy wp\u0142yw na globalny poziom m\u00f3rz i trendy zmian klimatycznych. Sytuacja ta podkre\u015bla piln\u0105 potrzeb\u0119 zaj\u0119cia si\u0119 globalnym ociepleniem w celu z\u0142agodzenia dalszego wp\u0142ywu na \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n
Huragan Sandy<\/h4>\n\n\n\n
Pa\u017adziernik na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie zwykle oznacza podgl\u0105danie li\u015bci, zbieranie jab\u0142ek i sezon na swetry. Pod koniec pa\u017adziernika 2012 r., gdy huragan Sandy zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do wschodniego wybrze\u017ca, sytuacja nie by\u0142a ju\u017c tak przyjemna<\/a>. Kiedy 29 pa\u017adziernika burza tropikalna po raz pierwszy uderzy\u0142a w po\u0142udniowe New Jersey, prognozy przewidywa\u0142y \u0142agodne skutki.<\/p>\n\n\n\nSandy nie<\/a> by\u0142a jednak \u0142agodna. Przetoczy\u0142a si\u0119 przez 24 stany i ca\u0142e wschodnie wybrze\u017ce. Tak zwana superburza zabi\u0142a co najmniej 147 os\u00f3b w USA, odci\u0119\u0142a zasilanie od o\u015bmiu milion\u00f3w dom\u00f3w i firm oraz spowodowa\u0142a szkody o warto\u015bci ponad 70 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, co czyni j\u0105 drugim najbardziej kosztownym cyklonem tropikalnym po huraganie Katrina.<\/p>\n\n\n\nOcieplaj\u0105ce si\u0119 wody zwi\u0119kszaj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia burz tropikalnych, zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko dla obszar\u00f3w takich jak p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d, gdzie dziesi\u0105tki milion\u00f3w ludzi mieszkaj\u0105 niebezpiecznie blisko brzegu wody. Dodatkowo, podnosz\u0105cy si\u0119 poziom m\u00f3rz zaostrza fale i powodzie powodowane przez du\u017ce sztormy, pot\u0119guj\u0105c podatno\u015b\u0107 na uszkodzenia. Przybrze\u017cne Stany Zjednoczone musz\u0105 nadal budowa\u0107 swoj\u0105 odporno\u015b\u0107 i inwestowa\u0107 w strategie \u0142agodzenia skutk\u00f3w i adaptacji, aby przygotowa\u0107 si\u0119 na nieuniknione przysz\u0142e katastrofy<\/a>.<\/p>\n\n\n\n2013<\/h3>\n\n\n\nZanieczyszczenie powietrza w p\u00f3\u0142nocnych Chinach<\/h4>\n\n\n\n
Badanie opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) ujawni\u0142o wyra\u017an\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 w oczekiwanej d\u0142ugo\u015bci \u017cycia mi\u0119dzy mieszka\u0144cami p\u00f3\u0142nocnych i po\u0142udniowych Chin, bezpo\u015brednio zwi\u0105zan\u0105 z zanieczyszczeniem powietrza. Na p\u00f3\u0142nocy, gdzie w\u0119giel jest szeroko wykorzystywany do ogrzewania, zanieczyszczenie powietrza ma ogromny wp\u0142yw na zdrowie publiczne.<\/p>\n\n\n\n
Nieograniczone spalanie w\u0119gla doprowadzi\u0142o do znacznego skr\u00f3cenia \u015bredniej d\u0142ugo\u015bci<\/a> \u017cycia oko\u0142o 500 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w tego regionu. Wyniki sugeruj\u0105, \u017ce osoby te straci\u0142y \u0142\u0105cznie ponad 2,5 miliarda lat \u017cycia, co przek\u0142ada si\u0119 na \u015bredni\u0105 strat\u0119 pi\u0119ciu lat na osob\u0119. Kontrastuje to wyra\u017anie z po\u0142udniowymi Chinami, gdzie w\u0119giel nie jest powszechnie u\u017cywany do ogrzewania, a mieszka\u0144cy nie s\u0105 nara\u017ceni na taki sam poziom zanieczyszczenia powietrza. Badania te podkre\u015blaj\u0105 powa\u017cne konsekwencje zanieczyszcze\u0144 \u015brodowiska dla zdrowia ludzkiego i podkre\u015blaj\u0105 piln\u0105 potrzeb\u0119 czystszych rozwi\u0105za\u0144 energetycznych, aby zapobiec podobnym skutkom w innych miejscach.<\/p>\n\n\n\nPi\u0105ty raport oceniaj\u0105cy IPCC<\/h4>\n\n\n\n
Zmian Klimatu (IPCC) wyda\u0142 przekonuj\u0105ce o\u015bwiadczenie na temat wp\u0142ywu cz\u0142owieka na zmiany klimatu. W raporcie stwierdzono, \u017ce klimatolodzy s\u0105<\/a> w 95% pewni, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 przyczyn\u0105 obserwowanego globalnego ocieplenia. Chocia\u017c wniosek ten jest zgodny z ustaleniami z poprzednich ocen, to tym, co wyr\u00f3\u017cnia t\u0119 ocen\u0119, jest znaczna poprawa bada\u0144 i danych le\u017c\u0105cych u podstaw nauki o klimacie.<\/p>\n\n\n\nTa zwi\u0119kszona jasno\u015b\u0107 i pewno\u015b\u0107 wynikaj\u0105 z post\u0119pu technologicznego, lepszych modeli klimatycznych i zwi\u0119kszonej liczby bada\u0144, z kt\u00f3rych wszystkie zapewni\u0142y g\u0142\u0119bsze zrozumienie tego, w jaki spos\u00f3b dzia\u0142ania cz\u0142owieka – takie jak spalanie paliw kopalnych, wylesianie i procesy przemys\u0142owe – wp\u0142ywaj\u0105 na system klimatyczny planety.<\/p>\n\n\n\n
Pe\u0142ny pi\u0105ty raport oceniaj\u0105cy IPPC mo\u017cna pobra\u0107 tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\nKonwencja Minamata w sprawie rt\u0119ci<\/h4>\n\n\n\n
W dniu 10 pa\u017adziernika 2013 r. poczyniono znacz\u0105cy krok w globalnej walce z zanieczyszczeniem rt\u0119ci\u0105. Konwencja z Minamaty w sprawie zatrucia rt\u0119ci\u0105 zosta\u0142a podpisana przez 140 kraj\u00f3w<\/a>, cho\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci nie przez Stany Zjednoczone. Traktat ten oznacza\u0142 wsp\u00f3lny wysi\u0142ek na rzecz zarz\u0105dzania wykorzystaniem rt\u0119ci i handlem mi\u0119dzynarodowym w celu zmniejszenia jej wp\u0142ywu na \u015brodowisko i zdrowie.<\/p>\n\n\n\nNazwana na cze\u015b\u0107 japo\u0144skiego miasta, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142o niszczycielskich skutk\u00f3w zanieczyszczenia rt\u0119ci\u0105, konwencja podkre\u015bla tragiczny rozdzia\u0142 w historii \u015brodowiska. Miasto Minamata do\u015bwiadczy\u0142o kryzysu zdrowia publicznego w latach 50-tych i 60-tych, a tysi\u0105ce mieszka\u0144c\u00f3w zachorowa\u0142o lub zmar\u0142o z powodu ska\u017conych rt\u0119ci\u0105 owoc\u00f3w morza. Tragedia ta, znana jako „choroba Minamata”, by\u0142a jednym z najwcze\u015bniejszych alarm\u00f3w dotycz\u0105cych solidnych \u015brodk\u00f3w ochrony \u015brodowiska na ca\u0142ym \u015bwiecie. Pomimo oko\u0142o 65 000 os\u00f3b szukaj\u0105cych pomocy w zwi\u0105zku z zatruciem, tylko 3000 zosta\u0142o oficjalnie uznanych. Jednak\u017ce orzeczenie japo\u0144skiego S\u0105du Najwy\u017cszego z kwietnia 2013 roku obieca\u0142o poszerzy\u0107 uznanie dla os\u00f3b cierpi\u0105cych na t\u0119 chorob\u0119.<\/p>\n\n\n\n
\u017b\u0105dania przeprowadzenia wyczerpuj\u0105cego dochodzenia rz\u0105dowego w sprawie rozprzestrzeniania si\u0119 choroby Minamata zosta\u0142y pomini\u0119te. D\u0142ugie op\u00f3\u017anienie – ponad 55 lat – w uznaniu przez Japoni\u0119 pe\u0142nego wp\u0142ywu choroby Minamata i reakcji spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej podkre\u015bla krytyczn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 zarz\u0105dzania \u015brodowiskiem. Niemniej jednak, ustanowienie Konwencji z Minamaty stanowi kluczowy punkt post\u0119pu. Jak zauwa\u017cono w Environmental Health News, chocia\u017c dotarcie do tego punktu zaj\u0119\u0142o dziesi\u0119ciolecia, konwencja oznacza rosn\u0105ce zaanga\u017cowanie w ochron\u0119 zdrowia ludzkiego i \u015brodowiska przed niebezpiecznymi skutkami zanieczyszczenia rt\u0119ci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
2014<\/h3>\n\n\n\nWyciek chemikali\u00f3w z rzeki Elk<\/h4>\n\n\n\n![\"Elk](\"https:\/\/sustainablereview.com\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/image-175.png\")
<\/figure>\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142o obrazu: https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/319936168_Risk_Uncertainty_and_Institutional_Failure_in_the_2014_West_Virginia_Chemical_Spill<\/p>\n\n\n\n
W Charleston w Zachodniej Wirginii dosz\u0142o do niepokoj\u0105cego incydentu, gdy metylocykloheksanometanol (MCHM) wyciek\u0142 do rzeki Elk<\/a>, co doprowadzi\u0142o do natychmiastowego i powa\u017cnego kryzysu. Ten wyciek chemiczny, jeden z najpowa\u017cniejszych w najnowszej historii Stan\u00f3w Zjednoczonych, wymusi\u0142 odci\u0119cie dostaw wody dla 300 000 os\u00f3b, podkre\u015blaj\u0105c podatno\u015b\u0107 zasob\u00f3w publicznych na awarie przemys\u0142owe. Wydarzenie to wywo\u0142a\u0142o powszechny niepok\u00f3j w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w i wywo\u0142a\u0142o fale uderzeniowe w politycznie pro-przemys\u0142owym \u015brodowisku Wirginii Zachodniej, znanym z \u0142agodnego podej\u015bcia regulacyjnego do przedsi\u0119biorstw.<\/p>\n\n\n\nWyciek chemikali\u00f3w z rzeki Elk wywo\u0142a\u0142 pewn\u0105 introspekcj\u0119 w kr\u0119gach politycznych stanu i opinii publicznej na temat potrzeby wprowadzenia rygorystycznych \u015brodk\u00f3w regulacyjnych w celu ochrony \u015brodowiska i zdrowia publicznego. Jednak pomimo skali katastrofy i jej namacalnego wp\u0142ywu na spo\u0142eczno\u015b\u0107, w jej nast\u0119pstwie nast\u0105pi\u0142y jedynie minimalne zmiany w \u015brodkach ochronnych dla mieszka\u0144c\u00f3w Zachodniej Wirginii. Wydarzenie to uwypukli\u0142o szersz\u0105 kwesti\u0119 w okre\u015blonych ramach politycznych i przemys\u0142owych – wahanie przed wdro\u017ceniem bardziej rygorystycznych \u015brodk\u00f3w ochrony \u015brodowiska pomimo wyra\u017anych zagro\u017ce\u0144. Wyciek z rzeki Elk jest krytycznym przypomnieniem o priorytetowym traktowaniu bezpiecze\u0144stwa i ochrony \u015brodowiska w stosunku do wygody przemys\u0142owej i lu\u017anych regulacji.<\/p>\n\n\n\n
W 2016 roku mieszka\u0144cy dotkni\u0119ci katastrof\u0105 zawarli ugod\u0119<\/a> z Eastman Chemical Co., jedn\u0105 z firm powi\u0105zanych z wyciekiem. Porozumienie to stanowi\u0142o kluczowy krok w kierunku rozwi\u0105zania niekt\u00f3rych skarg i trudno\u015bci, z jakimi boryka\u0142y si\u0119 lokalne spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rych zaopatrzenie w wod\u0119 zosta\u0142o zanieczyszczone, wp\u0142ywaj\u0105c na ich codzienne \u017cycie i zdrowie.<\/p>\n\n\n\nUgoda wykaza\u0142a pewn\u0105 form\u0119 odpowiedzialno\u015bci i zaoferowa\u0142a rekompensat\u0119 tym, kt\u00f3rzy ucierpieli z powodu wycieku. Wielu twierdzi jednak, \u017ce \u017cadna kwota pieni\u0119dzy nie jest w stanie w pe\u0142ni naprawi\u0107 wyrz\u0105dzonych szk\u00f3d. Zwr\u00f3cono r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na prawne mo\u017cliwo\u015bci dochodzenia roszcze\u0144 przez obywateli wobec du\u017cych korporacji odpowiedzialnych za zanieczyszczenie \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n
Ludowy Marsz Klimatyczny<\/h4>\n\n\n\n
Ludowy Marsz Klimatyczny w Nowym<\/a> Jorku wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jako monumentalne wydarzenie w historii aktywizmu \u015brodowiskowego. Przyci\u0105gaj\u0105c ponad 400 000 uczestnik\u00f3w, by\u0142 to jeden z najwi\u0119kszych wiec\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 w sprawie zmian klimatu. Ta masowa demonstracja mia\u0142a miejsce, gdy ludzie z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk zjednoczyli si\u0119, pokazuj\u0105c wsp\u00f3ln\u0105 trosk\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 planety i wzywaj\u0105c przyw\u00f3dc\u00f3w do zaj\u0119cia si\u0119 rosn\u0105cym zagro\u017ceniem zmianami klimatu.<\/p>\n\n\n\nTa bezprecedensowa frekwencja pokaza\u0142a rosn\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i zaniepokojenie kwestiami \u015brodowiskowymi oraz wys\u0142a\u0142a silny sygna\u0142 do decydent\u00f3w o pilnej potrzebie podj\u0119cia natychmiastowych i skutecznych dzia\u0142a\u0144. Marsz sta\u0142 si\u0119 \u017cyw\u0105 platform\u0105 dla g\u0142os\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 zr\u00f3wnowa\u017conych praktyk, przyj\u0119cia energii odnawialnej i bardziej zdecydowanej polityki klimatycznej. Gromadz\u0105c tak wiele os\u00f3b, wydarzenie to podkre\u015bli\u0142o si\u0142\u0119 zbiorowego dzia\u0142ania i zaanga\u017cowania spo\u0142eczno\u015bci w nap\u0119dzanie zmian spo\u0142ecznych i politycznych dotycz\u0105cych globalnego kryzysu klimatycznego.<\/p>\n\n\n\n
COP 20 w Limie, Peru<\/h4>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowe rozmowy klimatyczne, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 podczas COP 20 w Limie w<\/a> Peru, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wynikami, kt\u00f3re wielu zniech\u0119ci\u0142y. Negocjacje, maj\u0105ce na celu wypracowanie globalnego porozumienia w sprawie walki ze zmianami klimatu, zaowocowa\u0142y s\u0142abymi dobrowolnymi zobowi\u0105zaniami do ograniczenia emisji dwutlenku w\u0119gla. Wyniki te by\u0142y postrzegane g\u0142\u00f3wnie jako rozczarowanie dla biedniejszych kraj\u00f3w<\/a>, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119sto najbardziej nara\u017cone na skutki zmian klimatu, a jednocze\u015bnie najmniej przygotowane do radzenia sobie z ich skutkami.<\/p>\n\n\n\nPorozumienia osi\u0105gni\u0119te w Limie by\u0142y krytykowane za to, \u017ce wymagaj\u0105 wi\u0119kszej ambicji i egzekwowalno\u015bci, co wywo\u0142a\u0142o obawy o zbiorow\u0105 zdolno\u015b\u0107 \u015bwiata do skutecznego radzenia sobie z kryzysem klimatycznym. Dla wielu konferencja w Limie by\u0142a stracon\u0105 okazj\u0105 do poczynienia zdecydowanych post\u0119p\u00f3w w walce z globalnym ociepleniem, w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie wspierania os\u00f3b najbardziej nara\u017conych na jego skutki.<\/p>\n\n\n\n
2015<\/h3>\n\n\n\nSenator Inhofe pr\u00f3buje rozpocz\u0105\u0107 walk\u0119 na \u015bnie\u017cki w Kongresie<\/h4>\n\n\n\n
Waszyngton do\u015bwiadczy\u0142 fali zimna pod koniec lutego 2015 roku. 26 lutego senator James Inhofe, przewodnicz\u0105cy Komisji \u015arodowiska i Rob\u00f3t Publicznych, wyczu\u0142 doskona\u0142\u0105 okazj\u0119 do nag\u0142o\u015bnienia swojego sceptycyzmu wobec nauki o klimacie. Najbardziej prominentny negacjonista zmian klimatycznych w Senacie mia\u0142 platform\u0119 do promowania swoich b\u0142\u0119dnych pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Inhofe wni\u00f3s\u0142 kul\u0119 \u015bnie\u017cn\u0105 owini\u0119t\u0105 w plastikow\u0105<\/a> torb\u0119 na pod\u0142og\u0119 Senatu USA, gdzie przekonywa\u0142, \u017ce zmiany klimatu to mistyfikacja.<\/p>\n\n\n\n„Wiesz, co to jest?” – zapyta\u0142 Inhofe. „To kula \u015bnie\u017cna z zewn\u0105trz. Jest bardzo, bardzo zimno. Bardzo niesezonowe”.<\/p>\n\n\n\n
Ko\u0144cz\u0105c swoje uwagi, Inhofe rzuci\u0142 swoj\u0105 \u015bnie\u017ck\u0105 do doradcy kongresowego.<\/p>\n\n\n\n
Obecno\u015b\u0107 \u015bniegu i zimna nie neguje rzeczywisto\u015bci zmian klimatycznych. Mimo to temat ten jest cz\u0119sto nadu\u017cywany w debatach politycznych, a niekt\u00f3rzy przedstawiciele odrzucaj\u0105 przyt\u0142aczaj\u0105ce dowody naukowe na ocieplenie klimatu. To przeinaczenie podkre\u015bla niepokoj\u0105cy trend, w kt\u00f3rym interesy polityczne przes\u0142aniaj\u0105 faktyczne zrozumienie i dobrobyt wyborc\u00f3w. Jako kongresmen, Inhofe otrzyma\u0142 ponad dwa miliony dolar\u00f3w darowizn<\/a> od interes\u00f3w zwi\u0105zanych z paliwami<\/a> kopalnymi.<\/p>\n\n\n\nParyskie porozumienia klimatyczne<\/h4>\n\n\n\n
Porozumienie paryskie po\u0142\u0105czy\u0142o narody w celu ograniczenia emisji gaz\u00f3w cieplarnianych, aby utrzyma\u0107 ocieplenie poni\u017cej 2\u00b0C i jak najbli\u017cej 1,5oC. W bezprecedensowym procesie, ka\u017cdy kraj przedstawi\u0142 osobisty cel redukcji emisji, znany jako wk\u0142ady ustalone na szczeblu krajowym (NDC). Jednak raport ONZ Emissions Gap<\/a> podkre\u015bla, \u017ce obecne zobowi\u0105zania NDC s\u0105 ra\u017c\u0105co niewystarczaj\u0105ce, aby utrzyma\u0107 ocieplenie poni\u017cej 2\u00b0C.<\/p>\n\n\n\nW 2017 r., wkr\u00f3tce po obj\u0119ciu urz\u0119du, prezydent Trump podj\u0105\u0142 kontrowersyjn\u0105 decyzj\u0119 o wycofaniu Stan\u00f3w Zjednoczonych z porozumienia paryskiego. Jako kluczowy pow\u00f3d tego posuni\u0119cia poda\u0142 sw\u00f3j sceptycyzm wobec zaanga\u017cowania innych kraj\u00f3w w wype\u0142nianie zobowi\u0105za\u0144 wynikaj\u0105cych z paktu. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 jednak diametralnie w 2021 r., kiedy Stany Zjednoczone ponownie przyst\u0105p<\/a> i\u0142y do porozumienia paryskiego pod rz\u0105dami prezydenta Bidena. Decyzja ta oznacza\u0142a znacz\u0105cy zwrot w ameryka\u0144skiej polityce klimatycznej, sygnalizuj\u0105c odnowione zaanga\u017cowanie w mi\u0119dzynarodowe wysi\u0142ki na rzecz walki ze zmianami klimatu. <\/p>\n\n\n\n2016<\/h3>\n\n\n\nParyski pakt klimatyczny<\/h4>\n\n\n\n
Paryski<\/a> pakt klimatyczny, prze\u0142omowe globalne porozumienie, zosta\u0142 podpisany przez 175 kraj\u00f3w<\/a>, symbolizuj\u0105c bezprecedensowy mi\u0119dzynarodowy konsensus w sprawie walki ze zmianami klimatu. Oficjalnie wszed\u0142 on w \u017cycie 4 listopada, oznaczaj\u0105c znacz\u0105ce globalne zobowi\u0105zanie na rzecz przysz\u0142o\u015bci naszej planety. Pakt wyznacza ambitne cele w zakresie \u0142agodzenia negatywnych skutk\u00f3w zmian klimatu i promowania zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju dla przysz\u0142ych pokole\u0144. <\/p>\n\n\n\nKluczowe cele porozumienia obejmuj\u0105<\/p>\n\n\n\n
\n- Ograniczenie wzrostu \u015bredniej globalnej temperatury do poziomu znacznie poni\u017cej 2\u00b0C powy\u017cej poziomu sprzed epoki przemys\u0142owej, z wysi\u0142kami na rzecz dalszego ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5\u00b0C, uznaj\u0105c, \u017ce osi\u0105gni\u0119cie tego celu znacznie zmniejszy\u0142oby ryzyko i skutki zwi\u0105zane ze zmianami klimatu.<\/li>\n\n\n\n
- Zwi\u0119kszenie zdolno\u015bci kraj\u00f3w do przystosowania si\u0119 do niekorzystnych skutk\u00f3w zmian klimatu. Obejmuje to wspieranie odporno\u015bci na zmiany klimatu i promowanie rozwoju niskich emisji gaz\u00f3w cieplarnianych bez uszczerbku dla produkcji \u017cywno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
- Dostosowanie przep\u0142yw\u00f3w finansowych do transformacji w kierunku niskich emisji gaz\u00f3w cieplarnianych i \u015bcie\u017cek rozwoju odpornych na zmiany klimatu. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Masowe bielenie koralowc\u00f3w na p\u00f3\u0142nocnej Wielkiej Rafie Koralowej<\/h4>\n\n\n\n
W pa\u017adzierniku pojawi\u0142y si\u0119 doniesienia o rozleg\u0142ym bieleniu koralowc\u00f3w na australijskiej<\/a> Wielkiej Rafie Koralowej, jednym z cud\u00f3w natury na \u015bwiecie i domu dla wielu organizm\u00f3w morskich. Zjawisko to zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej potwierdzone, oznaczaj\u0105c znacz\u0105ce wydarzenie \u015brodowiskowe. <\/p>\n\n\n\nBielenie koralowc\u00f3w wyst\u0119puje, gdy koralowce, zestresowane zmianami warunk\u00f3w, takich jak temperatura, \u015bwiat\u0142o lub sk\u0142adniki od\u017cywcze, wydalaj\u0105 symbiotyczne algi \u017cyj\u0105ce w ich tkankach, powoduj\u0105c, \u017ce koralowiec staje si\u0119 bia\u0142y. Bielenie os\u0142abia koralowce, czyni\u0105c je bardziej podatnymi na choroby i prowadz\u0105c do reperkusji dla zale\u017cnych od nich ekosystem\u00f3w morskich.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sustainablereview.com\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/image-176-883x1024.png\")
<\/figure>\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/www.science.org\/content\/article\/survey-confirms-worst-ever-coral-bleaching-great-barrier-reef<\/p>\n\n\n\n
Wybielanie Wielkiej Rafy Koralowej jest widocznym wska\u017anikiem szerszego wp\u0142ywu zmian klimatu na ekosystemy morskie. Rosn\u0105ce temperatury m\u00f3rz odgrywaj\u0105 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w zjawisku bielenia, podkre\u015blaj\u0105c piln\u0105 potrzeb\u0119 podj\u0119cia globalnych dzia\u0142a\u0144 w celu z\u0142agodzenia zmian klimatu i ochrony wa\u017cnych siedlisk morskich. Zdrowie Wielkiej Rafy Koralowej ma kluczowe znaczenie dla jej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej oraz warto\u015bci gospodarczej i kulturowej, jak\u0105 ma dla Australii.<\/p>\n\n\n\n
Populacje dzikich zwierz\u0105t spad\u0142y o 60%<\/h4>\n\n\n\n
Trze\u017awi\u0105cy raport opublikowany przez World Wildlife Fund (WWF)<\/a> w pa\u017adzierniku 2016 r. ujawni\u0142, \u017ce globalne populacje dzikich zwierz\u0105t do\u015bwiadczy\u0142y osza\u0142amiaj\u0105cego spadku o 58% w latach 1970-2012. Ta kompleksowa analiza, w kt\u00f3rej zebrano dane dotycz\u0105ce ponad 14 200 populacji obejmuj\u0105cych 3700 gatunk\u00f3w ssak\u00f3w, ryb, p\u0142az\u00f3w, ptak\u00f3w i gad\u00f3w, nakre\u015bli\u0142a ponury obraz stanu r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej na naszej planecie.<\/p>\n\n\n\nW raporcie ostrzegano, \u017ce je\u015bli trend spadkowy si\u0119 utrzyma, do 2020 r. \u015bwiat straci ponad dwie trzecie swojej dzikiej przyrody – prognoza ta mia\u0142a tragiczne konsekwencje dla ekosystem\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Szczeg\u00f3lnie mocno ucierpia\u0142y gatunki zamieszkuj\u0105ce jeziora, rzeki i tereny podmok\u0142e; w ci\u0105gu czterech dekad obj\u0119tych badaniem populacje tych s\u0142odkowodnych mieszka\u0144c\u00f3w zmniejszy\u0142y si\u0119 o 81%.<\/p>\n\n\n\n
Ten gwa\u0142towny spadek liczebno\u015bci dzikich zwierz\u0105t przypisuje si\u0119 przede wszystkim rosn\u0105cej populacji ludzi, zwi\u0119kszaj\u0105cej presj\u0119 na naturalne siedliska poprzez ekspansj\u0119 i degradacj\u0119. Ponadto polowania i zmiany klimatyczne znacz\u0105co przyczyni\u0142y si\u0119 do trudnej sytuacji r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/sustainablereview.com\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/image-3.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142o obrazu: https:\/\/www.worldwildlife.org\/pages\/living-planet-report-2016<\/p>\n\n\n\n
2017<\/h3>\n\n\n\nRosn\u0105ce temperatury powierzchni morza<\/h4>\n\n\n\n
Dwa niezale\u017cne badania – jedno z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, a drugie z Japo\u0144skiej Agencji Meteorologicznej – rzuci\u0142y \u015bwiat\u0142o na trajektori\u0119 globalnego ocieplenia, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do temperatur powierzchni morza<\/a>. Podczas gdy poprzednie badania sugerowa\u0142y spowolnienie tempa ocieplenia, por\u00f3wnuj\u0105c ostatnie dziesi\u0119ciolecia z okresem od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych do dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku, badania te przedstawiaj\u0105 inny wniosek.<\/p>\n\n\n\nPo uwzgl\u0119dnieniu r\u00f3\u017cnic w sposobie rejestrowania temperatur powierzchni morza w czasie, naukowcy odkryli, \u017ce tempo ocieplenia w ci\u0105gu pierwszych 15 lat XXI wieku by\u0142o praktycznie identyczne z obserwowanym w latach 1950-1999. Rewelacja ta jest znacz\u0105ca, podwa\u017caj\u0105c wcze\u015bniejsze koncepcje przerwy w ociepleniu i podkre\u015blaj\u0105c sp\u00f3jno\u015b\u0107 wp\u0142ywu zmian klimatu na oceany naszej planety.<\/p>\n\n\n\n
Szczyt G20 w Hamburgu, Niemcy<\/h4>\n\n\n\n
Podczas szczytu G20, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Hamburgu w Niemczech, Stany Zjednoczone znalaz\u0142y si\u0119<\/a> w izolacji ze wzgl\u0119du na swoje stanowisko w sprawie zmian klimatu, zw\u0142aszcza po podj\u0119ciu decyzji o wyj\u015bciu z porozumienia paryskiego. Kanclerz Niemiec Angela Merkel wyrazi\u0142a zdecydowan\u0105 dezaprobat\u0119 dla wycofania si\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych z mi\u0119dzynarodowego paktu klimatycznego, podkre\u015blaj\u0105c wyra\u017an\u0105 rozbie\u017cno\u015b\u0107 w podej\u015bciu do globalnego ocieplenia w\u015br\u00f3d wiod\u0105cych gospodarek \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\nMerkel stwierdzi\u0142a, \u017ce „ubolewa” nad wyj\u015bciem Stan\u00f3w Zjednoczonych i jasno da\u0142a do zrozumienia, \u017ce nie zgadza si\u0119 z optymizmem brytyjskiej premier Theresy May, \u017ce USA mog\u0105 ponownie rozwa\u017cy\u0107 swoje stanowisko i ponownie przyst\u0105pi\u0107 do porozumienia w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Moment ten podkre\u015bli\u0142 rosn\u0105cy podzia\u0142 mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi a innymi pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi G20 w zakresie polityki ochrony \u015brodowiska i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej w zakresie walki ze zmianami klimatu. Izolacja Stan\u00f3w Zjednoczonych na tak presti\u017cowym globalnym forum odzwierciedla\u0142a szersze obawy o potencjalny wp\u0142yw ich wycofania si\u0119 na globalne wysi\u0142ki na rzecz przeciwdzia\u0142ania zmianom klimatycznym i og\u00f3lnie na stosunki mi\u0119dzynarodowe.<\/p>\n\n\n\n
Huragany Harvey i Maria<\/h4>\n\n\n\n
25 sierpnia huragan Harvey uderzy\u0142 w Teksas z niszczycielsk\u0105<\/a> si\u0142\u0105, oznaczaj\u0105c jedn\u0105 z najbardziej katastrofalnych kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych w najnowszej historii Stan\u00f3w Zjednoczonych. Huragan spowodowa\u0142 rozleg\u0142e zniszczenia, w wyniku kt\u00f3rych \u017cycie straci\u0142o 108 os\u00f3b, a szkody oszacowano na 155 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Wp\u0142yw Harveya by\u0142 odczuwalny na rozleg\u0142ym obszarze, z rozleg\u0142ymi powodziami i uszkodzeniami dom\u00f3w, infrastruktury i spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\nZaledwie kilka tygodni p\u00f3\u017aniej, 19 wrze\u015bnia, huragan Maria spustoszy\u0142 Portoryko<\/a>, jeszcze bardziej zwi\u0119kszaj\u0105c katastrofalne \u017cniwo sezonu. Dok\u0142adna liczba ofiar \u015bmiertelnych huraganu pozostaje niepewna, a szacunki wahaj\u0105 si\u0119 od 112 do ponad 4000 ofiar \u015bmiertelnych. Szkody wyrz\u0105dzone przez Mari\u0119 przekroczy\u0142y 93 miliardy dolar\u00f3w, pozostawiaj\u0105c d\u0142ugotrwa\u0142y \u015blad na wyspie. Infrastruktura Portoryko, w tym sie\u0107 energetyczna i budynki mieszkalne, dozna\u0142a powa\u017cnych uszkodze\u0144, co doprowadzi\u0142o do przed\u0142u\u017caj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142a\u0144 naprawczych i podkre\u015bli\u0142o wyzwania zwi\u0105zane z gotowo\u015bci\u0105 na wypadek katastrof i reagowaniem w obliczu coraz silniejszych burz. <\/p>\n\n\n\nOba huragany podkre\u015bli\u0142y piln\u0105 potrzeb\u0119 zwi\u0119kszenia odporno\u015bci i strategii adaptacyjnych w celu ochrony spo\u0142eczno\u015bci przed rosn\u0105cymi zagro\u017ceniami zwi\u0105zanymi ze zmianami klimatu.<\/p>\n\n\n\n
2018<\/h3>\n\n\n\nZanieczyszczenie: Najwi\u0119ksza \u015brodowiskowa przyczyna chor\u00f3b i przedwczesnej \u015bmierci<\/h4>\n\n\n\n
Wed\u0142ug raportu brytyjskiego czasopisma medycznego The Lancet<\/a>, zanieczyszczenie \u015brodowiska jest jednym z najpowa\u017cniejszych kryzys\u00f3w zdrowotnych na \u015bwiecie i jest odpowiedzialne za ogromne \u017cniwo dla ludzkiego \u017cycia. Zosta\u0142o ono uznane za g\u0142\u00f3wn\u0105 \u015brodowiskow\u0105 przyczyn\u0119 chor\u00f3b i przedwczesnych zgon\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Szacuje si\u0119, \u017ce w 2015 r. choroby zwi\u0105zane z zanieczyszczeniem \u015brodowiska spowodowa\u0142y oko\u0142o 9 milion\u00f3w przedwczesnych zgon\u00f3w. Ta osza\u0142amiaj\u0105ca liczba stanowi 16% wszystkich zgon\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie, pokazuj\u0105c, \u017ce wp\u0142yw zanieczyszcze\u0144 jest trzy razy wi\u0119kszy ni\u017c wp\u0142yw AIDS, gru\u017alicy i malarii \u0142\u0105cznie. W por\u00f3wnaniu do zgon\u00f3w spowodowanych wojnami i innymi formami przemocy, liczba zgon\u00f3w zwi\u0105zanych z zanieczyszczeniem \u015brodowiska jest 15 razy wy\u017csza.<\/p>\n\n\n\nObci\u0105\u017cenie zanieczyszczeniem<\/a> jest szczeg\u00f3lnie uci\u0105\u017cliwe w krajach najbardziej dotkni\u0119tych, gdzie ponad jedn\u0105 czwart\u0105 wszystkich zgon\u00f3w mo\u017cna przypisa\u0107 chorobom zwi\u0105zanym z zanieczyszczeniem.<\/p>\n\n\n\nM\u0142odzi ludzie zabieraj\u0105 g\u0142os<\/h4>\n\n\n\n
Greta Thunberg, 16-letnia szwedzka aktywistka na rzecz klimatu, zapocz\u0105tkowa\u0142a globalny ruch, gdy opublikowa\u0142a na Twitterze swoje zdj\u0119cie protestuj\u0105ce przed szwedzkim parlamentem<\/a>. W pi\u0105tki opuszcza\u0142a zaj\u0119cia szkolne, aby zmusi\u0107 rz\u0105d do bardziej zdecydowanej reakcji na zmiany klimatu. Wkr\u00f3tce potem miliony uczni\u00f3w posz\u0142y w jej \u015blady, opuszczaj\u0105c lekcje i wychodz\u0105c z zaj\u0119\u0107 w odpowiedzi, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 znana jako Pi\u0105tki dla Przysz\u0142o\u015bci<\/a>. <\/p>\n\n\n\nGreta znalaz\u0142a sojusznika w Sunrise Movement, grupie m\u0142odych aktywist\u00f3w zaanga\u017cowanych w podniesienie kwestii zmian klimatycznych na pierwszy plan programu politycznego w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n
„Mo\u017ce po prostu nie jeste\u015bcie wystarczaj\u0105co dojrzali, by powiedzie\u0107 to tak, jak jest” <\/em>– powiedzia\u0142a Thunberg francuskiemu Zgromadzeniu Narodowemu w Pary\u017cu. „Nawet ten ci\u0119\u017car pozostawiacie nam, dzieciom” <\/em>– doda\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
2010s: Okres, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142 nas w kierunku przeciwnych biegun\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
Lata 2010 charakteryzowa\u0142y si\u0119 dychotomi\u0105 w globalnych trendach \u015brodowiskowych, ci\u0105gn\u0105c ludzko\u015b\u0107 w przeciwnych kierunkach. Z jednej strony nast\u0105pi\u0142 znaczny wzrost \u015bwiadomo\u015bci i aktywizmu w zakresie ochrony \u015brodowiska, nap\u0119dzany rosn\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 pilnej potrzeby zaj\u0119cia si\u0119 zmianami klimatu. Inicjatywy takie jak Dzie\u0144 Ziemi odegra\u0142y rol\u0119 w o\u017cywieniu milion\u00f3w ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie, wspieraj\u0105c poczucie wsp\u00f3lnoty i zbiorowego dzia\u0142ania. Od t\u0119tni\u0105cych \u017cyciem ulic Waszyngtonu po odleg\u0142e wioski Etiopii, jednostki \u0142\u0105czy\u0142y r\u0119ce, aby podnosi\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i opowiada\u0107 si\u0119 za zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem.<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie jednak dekada ta by\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadkiem eskalacji konsekwencji klimatycznych, podkre\u015blaj\u0105c powag\u0119 kryzysu \u015brodowiskowego. Rekordowe temperatury, ekstremalne zjawiska pogodowe i topniej\u0105ce polarne czapy lodowe wyra\u017anie przypomina\u0142y o pilnej potrzebie dzia\u0142ania. Utrata r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej post\u0119powa\u0142a w alarmuj\u0105cym tempie, a wymieranie gatunk\u00f3w przyspiesza\u0142o z powodu niszczenia siedlisk i wkraczania cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Pomimo tych wyzwa\u0144, dekada ta przynios\u0142a znacz\u0105ce post\u0119py w dziedzinie energii odnawialnej i zr\u00f3wnowa\u017conych inicjatyw. Rozprzestrzenianie si\u0119 instalacji s\u0142onecznych i innych projekt\u00f3w zwi\u0105zanych z zielon\u0105 energi\u0105<\/a> oznacza\u0142o przej\u015bcie w kierunku bardziej \u015bwiadomych ekologicznie praktyk. Rz\u0105dy, firmy i osoby prywatne zacz\u0119\u0142y dostrzega\u0107 znaczenie przej\u015bcia na odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142a energii w celu z\u0142agodzenia skutk\u00f3w zmian klimatycznych.<\/p>\n\n\n\n M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej, lata 2010 by\u0142y okresem zar\u00f3wno nadziei, jak i obaw, charakteryzuj\u0105cym si\u0119 dwoisto\u015bci\u0105 zwi\u0119kszonej \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej i eskalacji wp\u0142ywu na klimat.<\/p>\n\n\n\n Od huragan\u00f3w i bezprecedensowych po\u017car\u00f3w po paryskie porozumienia klimatyczne i Zielony Nowy \u0141ad, poni\u017cej przedstawiamy niekt\u00f3re wydarzenia, osi\u0105gni\u0119cia i wyzwania \u015brodowiskowe, kt\u00f3re stworzy\u0142y napi\u0119cie i zdefiniowa\u0142y lata 2010.<\/p>\n\n\n\n 20 kwietnia 2010 r. platforma<\/a> wiertnicza Deepwater Horizon wierci\u0142a u wybrze\u017cy Luizjany w Zatoce Meksyka\u0144skiej, gdy wyciek metanu spowodowa\u0142 jej eksplozj\u0119 w pl\u0105taninie p\u0142omieni widocznej z odleg\u0142o\u015bci 40 mil. Eksplozja zabi\u0142a 11 os\u00f3b pracuj\u0105cych na miejscu.<\/p>\n\n\n\n Dwa dni p\u00f3\u017aniej ogie\u0144 szala\u0142 dalej, a platforma wiertnicza zaton\u0119\u0142a, pozostawiaj\u0105c 200 milion\u00f3w galon\u00f3w ropy tryskaj\u0105cej do Zatoki Perskiej. 4,9 miliona bary\u0142ek pe\u0142nych ropy<\/a> rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 na tysi\u0105ce mil przybrze\u017cnych siedlisk od Luizjany po Floryd\u0119, czyni\u0105c Deepwater Horizon najwi\u0119kszym wyciekiem ropy morskiej w historii. Deepwater zabi\u0142 ponad 8000 zwierz\u0105t<\/a>, w tym ryby, delfiny, \u017c\u00f3\u0142wie i ponad milion ptak\u00f3w<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Min\u0119\u0142o wiele lat, zanim jakakolwiek firma wzi\u0119\u0142a na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za t\u0119 katastrof\u0119. W 2014 r. s\u0119dzia S\u0105du Okr\u0119gowego USA Carl Barbier orzek\u0142, \u017ce BP zas\u0142uguje na 67% winy, twierdz\u0105c, \u017ce firma by\u0142a winna „ra\u017c\u0105cego zaniedbania i umy\u015blnego wykroczenia” zgodnie z ustaw\u0105 o czystej wodzie<\/a> (CWA). BP oszacowa\u0142o, \u017ce jest winne ofiarom 7,8 miliarda dolar\u00f3w<\/a>, ale w\u0142a\u015bciwe obliczenie warto\u015bci utraconej w wyniku nieodwracalnych szk\u00f3d \u015brodowiskowych jest prawie niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n Opublikowali\u015bmy refleksj\u0119 na temat wp\u0142ywu i konsekwencji Deepwater 10 lat<\/a> p\u00f3\u017aniej. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce dekada ta nie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 z wielk\u0105 nadziej\u0105 na dzia\u0142ania na rzecz \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n Maryland by\u0142 pierwszym stanem, kt\u00f3ry utworzy\u0142 korporacje po\u017cytku publicznego lub Korpusy<\/a> B. Wzrost liczby B-Corps w 2010 roku koreluje z tym, \u017ce konsumenci coraz bardziej ceni\u0105 firmy, kt\u00f3re priorytetowo traktuj\u0105 dobro spo\u0142eczne. Prawie 7 na 10 millenials\u00f3w aktywnie bierze pod uwag\u0119 warto\u015bci firmy przy podejmowaniu decyzji zakupowych.<\/p>\n\n\n\n Oznaczenie jako Korpus B wymaga od firm rozwa\u017cenia \u015brodowiskowych i spo\u0142ecznych reperkusji swoich decyzji. Chroni r\u00f3wnie\u017c zarz\u0105dy korporacji przed zagro\u017ceniami prawnymi wynikaj\u0105cymi z przedk\u0142adania celu nad zysk finansowy. To niefortunne, \u017ce potrzebuj\u0105 ochrony, aby uzasadni\u0107 trosk\u0119 o Ziemi\u0119, ale przynajmniej kto\u015b to robi. Taka inicjatywa jest doskona\u0142\u0105 okazj\u0105 do dalszego promowania nowych modeli biznesowych, kt\u00f3re ceni\u0105 wsp\u00f3\u0142czucie i zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n Agencja Ochrony \u015arodowiska (EPA) podj\u0119\u0142a znacz\u0105c\u0105 decyzj\u0119, wetuj\u0105c pozwolenie wodno-prawne dla kopalni Spruce No. 1 w Zachodniej Wirginii<\/a>. Posuni\u0119cie to zosta\u0142o okrzykni\u0119te znacz\u0105cym triumfem ekolog\u00f3w, kt\u00f3rzy od dawna opowiadali si\u0119 przeciwko szkodliwemu wp\u0142ywowi takich operacji wydobywczych na ekosystemy i jako\u015b\u0107 wody. <\/p>\n\n\n\n Propozycja kopalni w\u0119gla by\u0142a g\u0142\u00f3wnym problemem \u015brodowiskowym, poniewa\u017c grozi\u0142a zniszczeniem 2300 akr\u00f3w lasu i zasypaniem prawie siedmiu mil strumieni. W swoim dok\u0142adnym przegl\u0105dzie EPA wzi\u0119\u0142a pod uwag\u0119 ponad 50 000 publicznych komentarzy na temat kopalni Spruce No. 1 przed wydaniem weta, podkre\u015blaj\u0105c znacz\u0105ce zainteresowanie opinii publicznej i obawy zwi\u0105zane z t\u0105 kwesti\u0105. Decyzja o zawetowaniu kopalni opiera\u0142a si\u0119 przede wszystkim na powa\u017cnym wp\u0142ywie na jako\u015b\u0107 wody, w tym potencjalnym zabijaniu ryb spowodowanym zanieczyszczeniami pochodz\u0105cymi z dzia\u0142alno\u015bci wydobywczej.<\/p>\n\n\n\n Mieszka\u0144cy tych obszar\u00f3w w\u0119glowych g\u0142o\u015bno sprzeciwiali si\u0119 planowi kopalni Spruce Mine, odk\u0105d zosta\u0142 on po raz pierwszy zaproponowany w 1998 roku. Ich wytrwa\u0142a walka przeciwko temu projektowi podkre\u015bla g\u0142\u0119boko zakorzeniony konflikt mi\u0119dzy rozwojem przemys\u0142owym a ochron\u0105 \u015brodowiska, a tak\u017ce odporno\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci w d\u0105\u017ceniu do zdrowszego \u015brodowiska \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142ania te wywo\u0142a\u0142y jednak ostr\u0105 reakcj\u0119 ze strony przemys\u0142u w\u0119glowego i jego zwolennik\u00f3w. Wyrazi\u0142 on sw\u00f3j sprzeciw za pomoc\u0105 silnej, a czasem brutalnej retoryki, postrzegaj\u0105c to jako zagro\u017cenie dla miejsc pracy, interes\u00f3w gospodarczych i przemys\u0142u. Sytuacja ta uwypukla ci\u0105g\u0142e napi\u0119cie mi\u0119dzy wysi\u0142kami na rzecz ochrony \u015brodowiska a obawami ekonomicznymi przemys\u0142u, podkre\u015blaj\u0105c z\u0142o\u017cone wyzwanie, jakim jest zr\u00f3wnowa\u017cenie zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju ekologicznego z potrzebami gospodarczymi.<\/p>\n\n\n\n W prze\u0142omowej decyzji ekwadorski s\u0105d na\u0142o\u017cy\u0142 grzywn\u0119 w wysoko\u015bci 8,2 miliarda dolar\u00f3w na Chevron Oil Co<\/a>. za jej rol\u0119 w zanieczyszczeniu rozleg\u0142ych obszar\u00f3w regionu Lago Agrio w g\u00f3rnej Amazonii. To znacz\u0105ce orzeczenie prawne zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119 na szkody wyrz\u0105dzone \u015brodowisku w jednym z najbardziej bior\u00f3\u017cnorodnych region\u00f3w naszej planety. <\/p>\n\n\n\n Zanieczyszczenie zaszkodzi\u0142o lokalnym ekosystemom i wp\u0142yn\u0119\u0142o na spo\u0142eczno\u015bci tubylcze i innych mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 zale\u017cni od tych ziem i dr\u00f3g wodnych w celu utrzymania si\u0119 i codziennego \u017cycia. Decyzja s\u0105du stanowi krytyczny moment w tocz\u0105cej si\u0119 walce o poci\u0105gni\u0119cie du\u017cych korporacji do odpowiedzialno\u015bci za degradacj\u0119 \u015brodowiska. S\u0142u\u017cy ona jako wyra\u017ane przypomnienie o d\u0142ugoterminowych konsekwencjach, jakie niekontrolowana dzia\u0142alno\u015b\u0107 przemys\u0142owa mo\u017ce mie\u0107 dla \u015brodowiska i zdrowia ludzkiego.<\/p>\n\n\n\n 11 marca 2011 r. Japonia do\u015bwiadczy\u0142a wstrz\u0105su. Gdy jedna p\u0142yta tektoniczna w\u015blizgn\u0119\u0142a si\u0119 pod drug\u0105, dosz\u0142o do podmorskiego trz\u0119sienia ziemi o magnitudzie 9,0, czwartego najpot\u0119\u017cniejszego trz\u0119sienia ziemi od czasu, gdy oko\u0142o 1900 roku zacz\u0119to rejestrowa\u0107 trz\u0119sienia ziemi. Trz\u0119sienie wygenerowa\u0142o 40-metrowe fale tsunami i by\u0142o tak silne, \u017ce zwi\u0119kszy\u0142o pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotow\u0105 Ziemi.<\/p>\n\n\n\n Fale tsunami uderzy\u0142y w elektrowni\u0119 j\u0105drow\u0105 Fukushima Daiichi, powoduj\u0105c najgorszy wypadek nuklearny od czas\u00f3w Czarn<\/a>obyla. Podobnie jak w przypadku Czarnobyla, p\u00f3\u017aniejsze dochodzenia wykaza\u0142y, \u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 wypadku by\u0142 b\u0142\u0105d ludzki. Trz\u0119sienie ziemi i zwi\u0105zany z nim wypadek nuklearny mia\u0142y bezpo\u015bredni wp\u0142yw na rozw\u00f3j energetyki j\u0105drowej w Japonii i na ca\u0142ym \u015bwiecie, ko\u0144cz\u0105c 60-letni optymizm, \u017ce energia j\u0105drowa b\u0119dzie kluczowym elementem globalnej strategii redukcji emisji dwutlenku w\u0119gla i zapewnienia obfito\u015bci energii. <\/p>\n\n\n\n W odpowiedzi Niemcy przyspieszy\u0142y swoje plany zamkni\u0119cia pozosta\u0142ych reaktor\u00f3w j\u0105drowych i wycofania pozosta\u0142ych do 2022 roku.<\/p>\n\n\n\n Poni\u017cszy film, stworzony przez Institut de Radioprotection et de S\u00fbret\u00e9 Nucl\u00e9aire (IRSN), przedstawia szczeg\u00f3\u0142owy opis wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w elektrowni Fukushima Daiichi w marcu 2011 roku.<\/p>\n\n\n\n Ruroci\u0105g Keystone sta\u0142 si\u0119 powszechnie znany, gdy szeroka koalicja aktywist\u00f3w zebra\u0142a si\u0119 w opozycji do planu jego rozbudowy. Plan ten, b\u0119d\u0105cy czwart\u0105 faz\u0105 budowy ruroci\u0105gu, znany jest pod nazw\u0105 Keystone XL.<\/p>\n\n\n\n W swojej kampanii wyborczej w 2008 r. prezydent Obama wyrazi\u0142 pragnienie przewodzenia „pokoleniu, kt\u00f3re w ko\u0144cu uwolni Ameryk\u0119 od tyranii ropy naftowej”. Kiedy Obama ubiega\u0142 si\u0119 o reelekcj\u0119 w 2012 r., aktywi\u015bci starali si\u0119 poci\u0105gn\u0105\u0107 go do odpowiedzialno\u015bci za t\u0119 obietnic\u0119 z kampanii. Oko\u0142o 50 000 protestuj\u0105cych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w wiecu maj\u0105cym na celu wywarcie presji na prezydencie Obamie, by odrzuci\u0142 pozwolenie na budow\u0119 Keystone XL.<\/p>\n\n\n\n W 2015 r. Obama oficjalnie odrzuci\u0142 pozwolenie na budow\u0119 ruroci\u0105gu, stwierdzaj\u0105c, \u017ce budowa ruroci\u0105gu Keystone XL jest sprzeczna z „globalnym przyw\u00f3dztwem Stan\u00f3w Zjednoczonych w zakresie zmian klimatycznych”. Wyrazi\u0142 r\u00f3wnie\u017c zaniepokojenie upolitycznieniem tej walki przez obie partie polityczne. Dla Demokrat\u00f3w odrzucenie ruroci\u0105gu by\u0142o konieczne, aby uzasadni\u0107 podj\u0119cie powa\u017cnych dzia\u0142a\u0144 w celu unikni\u0119cia kryzysu klimatycznego. Natomiast Republikanie walczyli o budow\u0119 ruroci\u0105gu, podkre\u015blaj\u0105c potrzeb\u0119 niezale\u017cno\u015bci energetycznej. Dla wielu ruroci\u0105g pozostaje trwa\u0142ym symbolem walki o przysz\u0142o\u015b\u0107 naszej planety.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o obrazu: https:\/\/www.nrdc.org\/stories\/what-keystone-xl-pipeline#map<\/p>\n\n\n\n Prezydent Trump podwa\u017cy\u0142 lata protest\u00f3w w ci\u0105gu pierwszych dw\u00f3ch tygodni urz\u0119dowania i zatwierdzi\u0142 pozwolenie na budow\u0119 ruroci\u0105gu. Budowa w Montanie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce potem, dop\u00f3ki niedawna decyzja s\u0105du nie wstrzyma\u0142a jej post\u0119p\u00f3w<\/a> z mandatami do oceny wp\u0142ywu ustawy o zagro\u017conych gatunkach. <\/p>\n\n\n\n Kiedy prezydent Biden obj\u0105\u0142 urz\u0105d, spe\u0142ni\u0142 obietnic\u0119 z kampanii, anuluj\u0105c transgraniczne zezwolenie na budow\u0119 ruroci\u0105gu Keystone XL<\/a>. Dzia\u0142anie to skutecznie przypiecz\u0119towa\u0142o los kontrowersyjnego projektu. W tym czasie ruroci\u0105g Keystone XL sta\u0142 ju\u017c w obliczu wielu wyzwa\u0144: administracji przeciwnej jego uko\u0144czeniu, szeregu przeszk\u00f3d prawnych, spadaj\u0105cych cen ropy naftowej, coraz bardziej widocznych skutk\u00f3w zmian klimatycznych oraz g\u0142o\u015bnego sprzeciwu ze strony aktywist\u00f3w klimatycznych zar\u00f3wno lokalnie, jak i globalnie. Aktywi\u015bci ci, zdeterminowani, by nie ignorowa\u0107 zagro\u017ce\u0144 \u015brodowiskowych zwi\u0105zanych z projektem, odegrali kluczow\u0105 rol\u0119 w walce przeciwko niemu.<\/p>\n\n\n\n W czerwcu 2021 r. TC Energy, firma stoj\u0105ca za ruroci\u0105giem Keystone XL, formalnie porzuci\u0142a plany jego budowy. Decyzja ta oznacza\u0142a koniec projektu zwi\u0105zanego z paliwami kopalnymi, kt\u00f3ry przez ponad dziesi\u0119\u0107 lat zagra\u017ca\u0142 drogom wodnym, spo\u0142eczno\u015bciom i globalnemu klimatowi. Zako\u0144czenie budowy ruroci\u0105gu Keystone XL sta\u0142o si\u0119 znacz\u0105cym zwyci\u0119stwem ekolog\u00f3w, sygnalizuj\u0105c przej\u015bcie w kierunku bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych i przyjaznych dla \u015brodowiska \u017ar\u00f3de\u0142 energii. Podkre\u015bli\u0142o to r\u00f3wnie\u017c rosn\u0105cy wp\u0142yw aktywizmu klimatycznego na kszta\u0142towanie polityki energetycznej i projekt\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n Ameryka\u0144ska Narodowa Administracja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) przedstawi\u0142a zaskakuj\u0105cy raport na temat pokrywy lodowej Grenlandii. Wed\u0142ug ich ustale\u0144, ta kluczowa masa lodu do\u015bwiadczy\u0142a najbardziej rozleg\u0142ego i najszybszego okresu topnienia<\/a> od trzech dekad, odk\u0105d rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 era obserwacji satelitarnych. <\/p>\n\n\n\n Naukowcy zaobserwowali dramatyczne wydarzenie, w kt\u00f3rym w ci\u0105gu zaledwie czterech dni 97 procent powierzchni pokrywy lodowej zacz\u0119\u0142o topnie\u0107. Zjawisko to zosta\u0142o opisane jako bezprecedensowe, podkre\u015blaj\u0105c alarmuj\u0105ce przyspieszenie we wzorcach topnienia lodu, kt\u00f3re mo\u017ce mie\u0107 znacz\u0105cy wp\u0142yw na globalny poziom m\u00f3rz i trendy zmian klimatycznych. Sytuacja ta podkre\u015bla piln\u0105 potrzeb\u0119 zaj\u0119cia si\u0119 globalnym ociepleniem w celu z\u0142agodzenia dalszego wp\u0142ywu na \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n Pa\u017adziernik na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie zwykle oznacza podgl\u0105danie li\u015bci, zbieranie jab\u0142ek i sezon na swetry. Pod koniec pa\u017adziernika 2012 r., gdy huragan Sandy zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do wschodniego wybrze\u017ca, sytuacja nie by\u0142a ju\u017c tak przyjemna<\/a>. Kiedy 29 pa\u017adziernika burza tropikalna po raz pierwszy uderzy\u0142a w po\u0142udniowe New Jersey, prognozy przewidywa\u0142y \u0142agodne skutki.<\/p>\n\n\n\n Sandy nie<\/a> by\u0142a jednak \u0142agodna. Przetoczy\u0142a si\u0119 przez 24 stany i ca\u0142e wschodnie wybrze\u017ce. Tak zwana superburza zabi\u0142a co najmniej 147 os\u00f3b w USA, odci\u0119\u0142a zasilanie od o\u015bmiu milion\u00f3w dom\u00f3w i firm oraz spowodowa\u0142a szkody o warto\u015bci ponad 70 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, co czyni j\u0105 drugim najbardziej kosztownym cyklonem tropikalnym po huraganie Katrina.<\/p>\n\n\n\n Ocieplaj\u0105ce si\u0119 wody zwi\u0119kszaj\u0105 prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia burz tropikalnych, zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko dla obszar\u00f3w takich jak p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d, gdzie dziesi\u0105tki milion\u00f3w ludzi mieszkaj\u0105 niebezpiecznie blisko brzegu wody. Dodatkowo, podnosz\u0105cy si\u0119 poziom m\u00f3rz zaostrza fale i powodzie powodowane przez du\u017ce sztormy, pot\u0119guj\u0105c podatno\u015b\u0107 na uszkodzenia. Przybrze\u017cne Stany Zjednoczone musz\u0105 nadal budowa\u0107 swoj\u0105 odporno\u015b\u0107 i inwestowa\u0107 w strategie \u0142agodzenia skutk\u00f3w i adaptacji, aby przygotowa\u0107 si\u0119 na nieuniknione przysz\u0142e katastrofy<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Badanie opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) ujawni\u0142o wyra\u017an\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 w oczekiwanej d\u0142ugo\u015bci \u017cycia mi\u0119dzy mieszka\u0144cami p\u00f3\u0142nocnych i po\u0142udniowych Chin, bezpo\u015brednio zwi\u0105zan\u0105 z zanieczyszczeniem powietrza. Na p\u00f3\u0142nocy, gdzie w\u0119giel jest szeroko wykorzystywany do ogrzewania, zanieczyszczenie powietrza ma ogromny wp\u0142yw na zdrowie publiczne.<\/p>\n\n\n\n Nieograniczone spalanie w\u0119gla doprowadzi\u0142o do znacznego skr\u00f3cenia \u015bredniej d\u0142ugo\u015bci<\/a> \u017cycia oko\u0142o 500 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w tego regionu. Wyniki sugeruj\u0105, \u017ce osoby te straci\u0142y \u0142\u0105cznie ponad 2,5 miliarda lat \u017cycia, co przek\u0142ada si\u0119 na \u015bredni\u0105 strat\u0119 pi\u0119ciu lat na osob\u0119. Kontrastuje to wyra\u017anie z po\u0142udniowymi Chinami, gdzie w\u0119giel nie jest powszechnie u\u017cywany do ogrzewania, a mieszka\u0144cy nie s\u0105 nara\u017ceni na taki sam poziom zanieczyszczenia powietrza. Badania te podkre\u015blaj\u0105 powa\u017cne konsekwencje zanieczyszcze\u0144 \u015brodowiska dla zdrowia ludzkiego i podkre\u015blaj\u0105 piln\u0105 potrzeb\u0119 czystszych rozwi\u0105za\u0144 energetycznych, aby zapobiec podobnym skutkom w innych miejscach.<\/p>\n\n\n\n Zmian Klimatu (IPCC) wyda\u0142 przekonuj\u0105ce o\u015bwiadczenie na temat wp\u0142ywu cz\u0142owieka na zmiany klimatu. W raporcie stwierdzono, \u017ce klimatolodzy s\u0105<\/a> w 95% pewni, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka by\u0142a dominuj\u0105c\u0105 przyczyn\u0105 obserwowanego globalnego ocieplenia. Chocia\u017c wniosek ten jest zgodny z ustaleniami z poprzednich ocen, to tym, co wyr\u00f3\u017cnia t\u0119 ocen\u0119, jest znaczna poprawa bada\u0144 i danych le\u017c\u0105cych u podstaw nauki o klimacie.<\/p>\n\n\n\n Ta zwi\u0119kszona jasno\u015b\u0107 i pewno\u015b\u0107 wynikaj\u0105 z post\u0119pu technologicznego, lepszych modeli klimatycznych i zwi\u0119kszonej liczby bada\u0144, z kt\u00f3rych wszystkie zapewni\u0142y g\u0142\u0119bsze zrozumienie tego, w jaki spos\u00f3b dzia\u0142ania cz\u0142owieka – takie jak spalanie paliw kopalnych, wylesianie i procesy przemys\u0142owe – wp\u0142ywaj\u0105 na system klimatyczny planety.<\/p>\n\n\n\n Pe\u0142ny pi\u0105ty raport oceniaj\u0105cy IPPC mo\u017cna pobra\u0107 tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W dniu 10 pa\u017adziernika 2013 r. poczyniono znacz\u0105cy krok w globalnej walce z zanieczyszczeniem rt\u0119ci\u0105. Konwencja z Minamaty w sprawie zatrucia rt\u0119ci\u0105 zosta\u0142a podpisana przez 140 kraj\u00f3w<\/a>, cho\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci nie przez Stany Zjednoczone. Traktat ten oznacza\u0142 wsp\u00f3lny wysi\u0142ek na rzecz zarz\u0105dzania wykorzystaniem rt\u0119ci i handlem mi\u0119dzynarodowym w celu zmniejszenia jej wp\u0142ywu na \u015brodowisko i zdrowie.<\/p>\n\n\n\n Nazwana na cze\u015b\u0107 japo\u0144skiego miasta, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142o niszczycielskich skutk\u00f3w zanieczyszczenia rt\u0119ci\u0105, konwencja podkre\u015bla tragiczny rozdzia\u0142 w historii \u015brodowiska. Miasto Minamata do\u015bwiadczy\u0142o kryzysu zdrowia publicznego w latach 50-tych i 60-tych, a tysi\u0105ce mieszka\u0144c\u00f3w zachorowa\u0142o lub zmar\u0142o z powodu ska\u017conych rt\u0119ci\u0105 owoc\u00f3w morza. Tragedia ta, znana jako „choroba Minamata”, by\u0142a jednym z najwcze\u015bniejszych alarm\u00f3w dotycz\u0105cych solidnych \u015brodk\u00f3w ochrony \u015brodowiska na ca\u0142ym \u015bwiecie. Pomimo oko\u0142o 65 000 os\u00f3b szukaj\u0105cych pomocy w zwi\u0105zku z zatruciem, tylko 3000 zosta\u0142o oficjalnie uznanych. Jednak\u017ce orzeczenie japo\u0144skiego S\u0105du Najwy\u017cszego z kwietnia 2013 roku obieca\u0142o poszerzy\u0107 uznanie dla os\u00f3b cierpi\u0105cych na t\u0119 chorob\u0119.<\/p>\n\n\n\n \u017b\u0105dania przeprowadzenia wyczerpuj\u0105cego dochodzenia rz\u0105dowego w sprawie rozprzestrzeniania si\u0119 choroby Minamata zosta\u0142y pomini\u0119te. D\u0142ugie op\u00f3\u017anienie – ponad 55 lat – w uznaniu przez Japoni\u0119 pe\u0142nego wp\u0142ywu choroby Minamata i reakcji spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej podkre\u015bla krytyczn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 zarz\u0105dzania \u015brodowiskiem. Niemniej jednak, ustanowienie Konwencji z Minamaty stanowi kluczowy punkt post\u0119pu. Jak zauwa\u017cono w Environmental Health News, chocia\u017c dotarcie do tego punktu zaj\u0119\u0142o dziesi\u0119ciolecia, konwencja oznacza rosn\u0105ce zaanga\u017cowanie w ochron\u0119 zdrowia ludzkiego i \u015brodowiska przed niebezpiecznymi skutkami zanieczyszczenia rt\u0119ci\u0105.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o obrazu: https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/319936168_Risk_Uncertainty_and_Institutional_Failure_in_the_2014_West_Virginia_Chemical_Spill<\/p>\n\n\n\n W Charleston w Zachodniej Wirginii dosz\u0142o do niepokoj\u0105cego incydentu, gdy metylocykloheksanometanol (MCHM) wyciek\u0142 do rzeki Elk<\/a>, co doprowadzi\u0142o do natychmiastowego i powa\u017cnego kryzysu. Ten wyciek chemiczny, jeden z najpowa\u017cniejszych w najnowszej historii Stan\u00f3w Zjednoczonych, wymusi\u0142 odci\u0119cie dostaw wody dla 300 000 os\u00f3b, podkre\u015blaj\u0105c podatno\u015b\u0107 zasob\u00f3w publicznych na awarie przemys\u0142owe. Wydarzenie to wywo\u0142a\u0142o powszechny niepok\u00f3j w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w i wywo\u0142a\u0142o fale uderzeniowe w politycznie pro-przemys\u0142owym \u015brodowisku Wirginii Zachodniej, znanym z \u0142agodnego podej\u015bcia regulacyjnego do przedsi\u0119biorstw.<\/p>\n\n\n\n Wyciek chemikali\u00f3w z rzeki Elk wywo\u0142a\u0142 pewn\u0105 introspekcj\u0119 w kr\u0119gach politycznych stanu i opinii publicznej na temat potrzeby wprowadzenia rygorystycznych \u015brodk\u00f3w regulacyjnych w celu ochrony \u015brodowiska i zdrowia publicznego. Jednak pomimo skali katastrofy i jej namacalnego wp\u0142ywu na spo\u0142eczno\u015b\u0107, w jej nast\u0119pstwie nast\u0105pi\u0142y jedynie minimalne zmiany w \u015brodkach ochronnych dla mieszka\u0144c\u00f3w Zachodniej Wirginii. Wydarzenie to uwypukli\u0142o szersz\u0105 kwesti\u0119 w okre\u015blonych ramach politycznych i przemys\u0142owych – wahanie przed wdro\u017ceniem bardziej rygorystycznych \u015brodk\u00f3w ochrony \u015brodowiska pomimo wyra\u017anych zagro\u017ce\u0144. Wyciek z rzeki Elk jest krytycznym przypomnieniem o priorytetowym traktowaniu bezpiecze\u0144stwa i ochrony \u015brodowiska w stosunku do wygody przemys\u0142owej i lu\u017anych regulacji.<\/p>\n\n\n\n W 2016 roku mieszka\u0144cy dotkni\u0119ci katastrof\u0105 zawarli ugod\u0119<\/a> z Eastman Chemical Co., jedn\u0105 z firm powi\u0105zanych z wyciekiem. Porozumienie to stanowi\u0142o kluczowy krok w kierunku rozwi\u0105zania niekt\u00f3rych skarg i trudno\u015bci, z jakimi boryka\u0142y si\u0119 lokalne spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rych zaopatrzenie w wod\u0119 zosta\u0142o zanieczyszczone, wp\u0142ywaj\u0105c na ich codzienne \u017cycie i zdrowie.<\/p>\n\n\n\n Ugoda wykaza\u0142a pewn\u0105 form\u0119 odpowiedzialno\u015bci i zaoferowa\u0142a rekompensat\u0119 tym, kt\u00f3rzy ucierpieli z powodu wycieku. Wielu twierdzi jednak, \u017ce \u017cadna kwota pieni\u0119dzy nie jest w stanie w pe\u0142ni naprawi\u0107 wyrz\u0105dzonych szk\u00f3d. Zwr\u00f3cono r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na prawne mo\u017cliwo\u015bci dochodzenia roszcze\u0144 przez obywateli wobec du\u017cych korporacji odpowiedzialnych za zanieczyszczenie \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n Ludowy Marsz Klimatyczny w Nowym<\/a> Jorku wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jako monumentalne wydarzenie w historii aktywizmu \u015brodowiskowego. Przyci\u0105gaj\u0105c ponad 400 000 uczestnik\u00f3w, by\u0142 to jeden z najwi\u0119kszych wiec\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 w sprawie zmian klimatu. Ta masowa demonstracja mia\u0142a miejsce, gdy ludzie z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk zjednoczyli si\u0119, pokazuj\u0105c wsp\u00f3ln\u0105 trosk\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 planety i wzywaj\u0105c przyw\u00f3dc\u00f3w do zaj\u0119cia si\u0119 rosn\u0105cym zagro\u017ceniem zmianami klimatu.<\/p>\n\n\n\n Ta bezprecedensowa frekwencja pokaza\u0142a rosn\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i zaniepokojenie kwestiami \u015brodowiskowymi oraz wys\u0142a\u0142a silny sygna\u0142 do decydent\u00f3w o pilnej potrzebie podj\u0119cia natychmiastowych i skutecznych dzia\u0142a\u0144. Marsz sta\u0142 si\u0119 \u017cyw\u0105 platform\u0105 dla g\u0142os\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 zr\u00f3wnowa\u017conych praktyk, przyj\u0119cia energii odnawialnej i bardziej zdecydowanej polityki klimatycznej. Gromadz\u0105c tak wiele os\u00f3b, wydarzenie to podkre\u015bli\u0142o si\u0142\u0119 zbiorowego dzia\u0142ania i zaanga\u017cowania spo\u0142eczno\u015bci w nap\u0119dzanie zmian spo\u0142ecznych i politycznych dotycz\u0105cych globalnego kryzysu klimatycznego.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0119dzynarodowe rozmowy klimatyczne, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 podczas COP 20 w Limie w<\/a> Peru, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wynikami, kt\u00f3re wielu zniech\u0119ci\u0142y. Negocjacje, maj\u0105ce na celu wypracowanie globalnego porozumienia w sprawie walki ze zmianami klimatu, zaowocowa\u0142y s\u0142abymi dobrowolnymi zobowi\u0105zaniami do ograniczenia emisji dwutlenku w\u0119gla. Wyniki te by\u0142y postrzegane g\u0142\u00f3wnie jako rozczarowanie dla biedniejszych kraj\u00f3w<\/a>, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119sto najbardziej nara\u017cone na skutki zmian klimatu, a jednocze\u015bnie najmniej przygotowane do radzenia sobie z ich skutkami.<\/p>\n\n\n\n Porozumienia osi\u0105gni\u0119te w Limie by\u0142y krytykowane za to, \u017ce wymagaj\u0105 wi\u0119kszej ambicji i egzekwowalno\u015bci, co wywo\u0142a\u0142o obawy o zbiorow\u0105 zdolno\u015b\u0107 \u015bwiata do skutecznego radzenia sobie z kryzysem klimatycznym. Dla wielu konferencja w Limie by\u0142a stracon\u0105 okazj\u0105 do poczynienia zdecydowanych post\u0119p\u00f3w w walce z globalnym ociepleniem, w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie wspierania os\u00f3b najbardziej nara\u017conych na jego skutki.<\/p>\n\n\n\n Waszyngton do\u015bwiadczy\u0142 fali zimna pod koniec lutego 2015 roku. 26 lutego senator James Inhofe, przewodnicz\u0105cy Komisji \u015arodowiska i Rob\u00f3t Publicznych, wyczu\u0142 doskona\u0142\u0105 okazj\u0119 do nag\u0142o\u015bnienia swojego sceptycyzmu wobec nauki o klimacie. Najbardziej prominentny negacjonista zmian klimatycznych w Senacie mia\u0142 platform\u0119 do promowania swoich b\u0142\u0119dnych pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Inhofe wni\u00f3s\u0142 kul\u0119 \u015bnie\u017cn\u0105 owini\u0119t\u0105 w plastikow\u0105<\/a> torb\u0119 na pod\u0142og\u0119 Senatu USA, gdzie przekonywa\u0142, \u017ce zmiany klimatu to mistyfikacja.<\/p>\n\n\n\n „Wiesz, co to jest?” – zapyta\u0142 Inhofe. „To kula \u015bnie\u017cna z zewn\u0105trz. Jest bardzo, bardzo zimno. Bardzo niesezonowe”.<\/p>\n\n\n\n Ko\u0144cz\u0105c swoje uwagi, Inhofe rzuci\u0142 swoj\u0105 \u015bnie\u017ck\u0105 do doradcy kongresowego.<\/p>\n\n\n\n Obecno\u015b\u0107 \u015bniegu i zimna nie neguje rzeczywisto\u015bci zmian klimatycznych. Mimo to temat ten jest cz\u0119sto nadu\u017cywany w debatach politycznych, a niekt\u00f3rzy przedstawiciele odrzucaj\u0105 przyt\u0142aczaj\u0105ce dowody naukowe na ocieplenie klimatu. To przeinaczenie podkre\u015bla niepokoj\u0105cy trend, w kt\u00f3rym interesy polityczne przes\u0142aniaj\u0105 faktyczne zrozumienie i dobrobyt wyborc\u00f3w. Jako kongresmen, Inhofe otrzyma\u0142 ponad dwa miliony dolar\u00f3w darowizn<\/a> od interes\u00f3w zwi\u0105zanych z paliwami<\/a> kopalnymi.<\/p>\n\n\n\n Porozumienie paryskie po\u0142\u0105czy\u0142o narody w celu ograniczenia emisji gaz\u00f3w cieplarnianych, aby utrzyma\u0107 ocieplenie poni\u017cej 2\u00b0C i jak najbli\u017cej 1,5oC. W bezprecedensowym procesie, ka\u017cdy kraj przedstawi\u0142 osobisty cel redukcji emisji, znany jako wk\u0142ady ustalone na szczeblu krajowym (NDC). Jednak raport ONZ Emissions Gap<\/a> podkre\u015bla, \u017ce obecne zobowi\u0105zania NDC s\u0105 ra\u017c\u0105co niewystarczaj\u0105ce, aby utrzyma\u0107 ocieplenie poni\u017cej 2\u00b0C.<\/p>\n\n\n\n W 2017 r., wkr\u00f3tce po obj\u0119ciu urz\u0119du, prezydent Trump podj\u0105\u0142 kontrowersyjn\u0105 decyzj\u0119 o wycofaniu Stan\u00f3w Zjednoczonych z porozumienia paryskiego. Jako kluczowy pow\u00f3d tego posuni\u0119cia poda\u0142 sw\u00f3j sceptycyzm wobec zaanga\u017cowania innych kraj\u00f3w w wype\u0142nianie zobowi\u0105za\u0144 wynikaj\u0105cych z paktu. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 jednak diametralnie w 2021 r., kiedy Stany Zjednoczone ponownie przyst\u0105p<\/a> i\u0142y do porozumienia paryskiego pod rz\u0105dami prezydenta Bidena. Decyzja ta oznacza\u0142a znacz\u0105cy zwrot w ameryka\u0144skiej polityce klimatycznej, sygnalizuj\u0105c odnowione zaanga\u017cowanie w mi\u0119dzynarodowe wysi\u0142ki na rzecz walki ze zmianami klimatu. <\/p>\n\n\n\n Paryski<\/a> pakt klimatyczny, prze\u0142omowe globalne porozumienie, zosta\u0142 podpisany przez 175 kraj\u00f3w<\/a>, symbolizuj\u0105c bezprecedensowy mi\u0119dzynarodowy konsensus w sprawie walki ze zmianami klimatu. Oficjalnie wszed\u0142 on w \u017cycie 4 listopada, oznaczaj\u0105c znacz\u0105ce globalne zobowi\u0105zanie na rzecz przysz\u0142o\u015bci naszej planety. Pakt wyznacza ambitne cele w zakresie \u0142agodzenia negatywnych skutk\u00f3w zmian klimatu i promowania zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju dla przysz\u0142ych pokole\u0144. <\/p>\n\n\n\n Kluczowe cele porozumienia obejmuj\u0105<\/p>\n\n\n\n W pa\u017adzierniku pojawi\u0142y si\u0119 doniesienia o rozleg\u0142ym bieleniu koralowc\u00f3w na australijskiej<\/a> Wielkiej Rafie Koralowej, jednym z cud\u00f3w natury na \u015bwiecie i domu dla wielu organizm\u00f3w morskich. Zjawisko to zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej potwierdzone, oznaczaj\u0105c znacz\u0105ce wydarzenie \u015brodowiskowe. <\/p>\n\n\n\n Bielenie koralowc\u00f3w wyst\u0119puje, gdy koralowce, zestresowane zmianami warunk\u00f3w, takich jak temperatura, \u015bwiat\u0142o lub sk\u0142adniki od\u017cywcze, wydalaj\u0105 symbiotyczne algi \u017cyj\u0105ce w ich tkankach, powoduj\u0105c, \u017ce koralowiec staje si\u0119 bia\u0142y. Bielenie os\u0142abia koralowce, czyni\u0105c je bardziej podatnymi na choroby i prowadz\u0105c do reperkusji dla zale\u017cnych od nich ekosystem\u00f3w morskich.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/www.science.org\/content\/article\/survey-confirms-worst-ever-coral-bleaching-great-barrier-reef<\/p>\n\n\n\n Wybielanie Wielkiej Rafy Koralowej jest widocznym wska\u017anikiem szerszego wp\u0142ywu zmian klimatu na ekosystemy morskie. Rosn\u0105ce temperatury m\u00f3rz odgrywaj\u0105 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w zjawisku bielenia, podkre\u015blaj\u0105c piln\u0105 potrzeb\u0119 podj\u0119cia globalnych dzia\u0142a\u0144 w celu z\u0142agodzenia zmian klimatu i ochrony wa\u017cnych siedlisk morskich. Zdrowie Wielkiej Rafy Koralowej ma kluczowe znaczenie dla jej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej oraz warto\u015bci gospodarczej i kulturowej, jak\u0105 ma dla Australii.<\/p>\n\n\n\n Trze\u017awi\u0105cy raport opublikowany przez World Wildlife Fund (WWF)<\/a> w pa\u017adzierniku 2016 r. ujawni\u0142, \u017ce globalne populacje dzikich zwierz\u0105t do\u015bwiadczy\u0142y osza\u0142amiaj\u0105cego spadku o 58% w latach 1970-2012. Ta kompleksowa analiza, w kt\u00f3rej zebrano dane dotycz\u0105ce ponad 14 200 populacji obejmuj\u0105cych 3700 gatunk\u00f3w ssak\u00f3w, ryb, p\u0142az\u00f3w, ptak\u00f3w i gad\u00f3w, nakre\u015bli\u0142a ponury obraz stanu r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej na naszej planecie.<\/p>\n\n\n\n W raporcie ostrzegano, \u017ce je\u015bli trend spadkowy si\u0119 utrzyma, do 2020 r. \u015bwiat straci ponad dwie trzecie swojej dzikiej przyrody – prognoza ta mia\u0142a tragiczne konsekwencje dla ekosystem\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Szczeg\u00f3lnie mocno ucierpia\u0142y gatunki zamieszkuj\u0105ce jeziora, rzeki i tereny podmok\u0142e; w ci\u0105gu czterech dekad obj\u0119tych badaniem populacje tych s\u0142odkowodnych mieszka\u0144c\u00f3w zmniejszy\u0142y si\u0119 o 81%.<\/p>\n\n\n\n Ten gwa\u0142towny spadek liczebno\u015bci dzikich zwierz\u0105t przypisuje si\u0119 przede wszystkim rosn\u0105cej populacji ludzi, zwi\u0119kszaj\u0105cej presj\u0119 na naturalne siedliska poprzez ekspansj\u0119 i degradacj\u0119. Ponadto polowania i zmiany klimatyczne znacz\u0105co przyczyni\u0142y si\u0119 do trudnej sytuacji r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o obrazu: https:\/\/www.worldwildlife.org\/pages\/living-planet-report-2016<\/p>\n\n\n\n Dwa niezale\u017cne badania – jedno z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, a drugie z Japo\u0144skiej Agencji Meteorologicznej – rzuci\u0142y \u015bwiat\u0142o na trajektori\u0119 globalnego ocieplenia, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do temperatur powierzchni morza<\/a>. Podczas gdy poprzednie badania sugerowa\u0142y spowolnienie tempa ocieplenia, por\u00f3wnuj\u0105c ostatnie dziesi\u0119ciolecia z okresem od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych do dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku, badania te przedstawiaj\u0105 inny wniosek.<\/p>\n\n\n\n Po uwzgl\u0119dnieniu r\u00f3\u017cnic w sposobie rejestrowania temperatur powierzchni morza w czasie, naukowcy odkryli, \u017ce tempo ocieplenia w ci\u0105gu pierwszych 15 lat XXI wieku by\u0142o praktycznie identyczne z obserwowanym w latach 1950-1999. Rewelacja ta jest znacz\u0105ca, podwa\u017caj\u0105c wcze\u015bniejsze koncepcje przerwy w ociepleniu i podkre\u015blaj\u0105c sp\u00f3jno\u015b\u0107 wp\u0142ywu zmian klimatu na oceany naszej planety.<\/p>\n\n\n\n Podczas szczytu G20, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w Hamburgu w Niemczech, Stany Zjednoczone znalaz\u0142y si\u0119<\/a> w izolacji ze wzgl\u0119du na swoje stanowisko w sprawie zmian klimatu, zw\u0142aszcza po podj\u0119ciu decyzji o wyj\u015bciu z porozumienia paryskiego. Kanclerz Niemiec Angela Merkel wyrazi\u0142a zdecydowan\u0105 dezaprobat\u0119 dla wycofania si\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych z mi\u0119dzynarodowego paktu klimatycznego, podkre\u015blaj\u0105c wyra\u017an\u0105 rozbie\u017cno\u015b\u0107 w podej\u015bciu do globalnego ocieplenia w\u015br\u00f3d wiod\u0105cych gospodarek \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n Merkel stwierdzi\u0142a, \u017ce „ubolewa” nad wyj\u015bciem Stan\u00f3w Zjednoczonych i jasno da\u0142a do zrozumienia, \u017ce nie zgadza si\u0119 z optymizmem brytyjskiej premier Theresy May, \u017ce USA mog\u0105 ponownie rozwa\u017cy\u0107 swoje stanowisko i ponownie przyst\u0105pi\u0107 do porozumienia w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Moment ten podkre\u015bli\u0142 rosn\u0105cy podzia\u0142 mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi a innymi pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi G20 w zakresie polityki ochrony \u015brodowiska i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej w zakresie walki ze zmianami klimatu. Izolacja Stan\u00f3w Zjednoczonych na tak presti\u017cowym globalnym forum odzwierciedla\u0142a szersze obawy o potencjalny wp\u0142yw ich wycofania si\u0119 na globalne wysi\u0142ki na rzecz przeciwdzia\u0142ania zmianom klimatycznym i og\u00f3lnie na stosunki mi\u0119dzynarodowe.<\/p>\n\n\n\n 25 sierpnia huragan Harvey uderzy\u0142 w Teksas z niszczycielsk\u0105<\/a> si\u0142\u0105, oznaczaj\u0105c jedn\u0105 z najbardziej katastrofalnych kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych w najnowszej historii Stan\u00f3w Zjednoczonych. Huragan spowodowa\u0142 rozleg\u0142e zniszczenia, w wyniku kt\u00f3rych \u017cycie straci\u0142o 108 os\u00f3b, a szkody oszacowano na 155 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Wp\u0142yw Harveya by\u0142 odczuwalny na rozleg\u0142ym obszarze, z rozleg\u0142ymi powodziami i uszkodzeniami dom\u00f3w, infrastruktury i spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Zaledwie kilka tygodni p\u00f3\u017aniej, 19 wrze\u015bnia, huragan Maria spustoszy\u0142 Portoryko<\/a>, jeszcze bardziej zwi\u0119kszaj\u0105c katastrofalne \u017cniwo sezonu. Dok\u0142adna liczba ofiar \u015bmiertelnych huraganu pozostaje niepewna, a szacunki wahaj\u0105 si\u0119 od 112 do ponad 4000 ofiar \u015bmiertelnych. Szkody wyrz\u0105dzone przez Mari\u0119 przekroczy\u0142y 93 miliardy dolar\u00f3w, pozostawiaj\u0105c d\u0142ugotrwa\u0142y \u015blad na wyspie. Infrastruktura Portoryko, w tym sie\u0107 energetyczna i budynki mieszkalne, dozna\u0142a powa\u017cnych uszkodze\u0144, co doprowadzi\u0142o do przed\u0142u\u017caj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142a\u0144 naprawczych i podkre\u015bli\u0142o wyzwania zwi\u0105zane z gotowo\u015bci\u0105 na wypadek katastrof i reagowaniem w obliczu coraz silniejszych burz. <\/p>\n\n\n\n Oba huragany podkre\u015bli\u0142y piln\u0105 potrzeb\u0119 zwi\u0119kszenia odporno\u015bci i strategii adaptacyjnych w celu ochrony spo\u0142eczno\u015bci przed rosn\u0105cymi zagro\u017ceniami zwi\u0105zanymi ze zmianami klimatu.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug raportu brytyjskiego czasopisma medycznego The Lancet<\/a>, zanieczyszczenie \u015brodowiska jest jednym z najpowa\u017cniejszych kryzys\u00f3w zdrowotnych na \u015bwiecie i jest odpowiedzialne za ogromne \u017cniwo dla ludzkiego \u017cycia. Zosta\u0142o ono uznane za g\u0142\u00f3wn\u0105 \u015brodowiskow\u0105 przyczyn\u0119 chor\u00f3b i przedwczesnych zgon\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Szacuje si\u0119, \u017ce w 2015 r. choroby zwi\u0105zane z zanieczyszczeniem \u015brodowiska spowodowa\u0142y oko\u0142o 9 milion\u00f3w przedwczesnych zgon\u00f3w. Ta osza\u0142amiaj\u0105ca liczba stanowi 16% wszystkich zgon\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie, pokazuj\u0105c, \u017ce wp\u0142yw zanieczyszcze\u0144 jest trzy razy wi\u0119kszy ni\u017c wp\u0142yw AIDS, gru\u017alicy i malarii \u0142\u0105cznie. W por\u00f3wnaniu do zgon\u00f3w spowodowanych wojnami i innymi formami przemocy, liczba zgon\u00f3w zwi\u0105zanych z zanieczyszczeniem \u015brodowiska jest 15 razy wy\u017csza.<\/p>\n\n\n\n Obci\u0105\u017cenie zanieczyszczeniem<\/a> jest szczeg\u00f3lnie uci\u0105\u017cliwe w krajach najbardziej dotkni\u0119tych, gdzie ponad jedn\u0105 czwart\u0105 wszystkich zgon\u00f3w mo\u017cna przypisa\u0107 chorobom zwi\u0105zanym z zanieczyszczeniem.<\/p>\n\n\n\n Greta Thunberg, 16-letnia szwedzka aktywistka na rzecz klimatu, zapocz\u0105tkowa\u0142a globalny ruch, gdy opublikowa\u0142a na Twitterze swoje zdj\u0119cie protestuj\u0105ce przed szwedzkim parlamentem<\/a>. W pi\u0105tki opuszcza\u0142a zaj\u0119cia szkolne, aby zmusi\u0107 rz\u0105d do bardziej zdecydowanej reakcji na zmiany klimatu. Wkr\u00f3tce potem miliony uczni\u00f3w posz\u0142y w jej \u015blady, opuszczaj\u0105c lekcje i wychodz\u0105c z zaj\u0119\u0107 w odpowiedzi, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 znana jako Pi\u0105tki dla Przysz\u0142o\u015bci<\/a>. <\/p>\n\n\n\n Greta znalaz\u0142a sojusznika w Sunrise Movement, grupie m\u0142odych aktywist\u00f3w zaanga\u017cowanych w podniesienie kwestii zmian klimatycznych na pierwszy plan programu politycznego w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n „Mo\u017ce po prostu nie jeste\u015bcie wystarczaj\u0105co dojrzali, by powiedzie\u0107 to tak, jak jest” <\/em>– powiedzia\u0142a Thunberg francuskiemu Zgromadzeniu Narodowemu w Pary\u017cu. „Nawet ten ci\u0119\u017car pozostawiacie nam, dzieciom” <\/em>– doda\u0142a.<\/p>\n\n\n\nRozw\u00f3j i wyzwania \u015brodowiskowe<\/h2>\n\n\n\n
2010<\/h3>\n\n\n\n
Wyciek ropy z platformy wiertniczej Deepwater Horizon<\/h4>\n\n\n\n
Maryland ustanawia B-Corps<\/h4>\n\n\n\n
2011<\/h3>\n\n\n\n
EPA odrzuca pozwolenie dla kopalni Spruce<\/h4>\n\n\n\n
Ekwadorski s\u0105d nak\u0142ada grzywn\u0119 na Chevron Oil<\/h4>\n\n\n\n
Katastrofa w Fukushimie<\/h4>\n\n\n\n
2012<\/h3>\n\n\n\n
Protesty zwi\u0105zane z ruroci\u0105giem Keystone XL<\/h4>\n\n\n\n
<\/figure>\n\n\n\nRozleg\u0142e i szybkie topnienie pokrywy lodowej Grenlandii<\/h4>\n\n\n\n
Huragan Sandy<\/h4>\n\n\n\n
2013<\/h3>\n\n\n\n
Zanieczyszczenie powietrza w p\u00f3\u0142nocnych Chinach<\/h4>\n\n\n\n
Pi\u0105ty raport oceniaj\u0105cy IPCC<\/h4>\n\n\n\n
Konwencja Minamata w sprawie rt\u0119ci<\/h4>\n\n\n\n
2014<\/h3>\n\n\n\n
Wyciek chemikali\u00f3w z rzeki Elk<\/h4>\n\n\n\n
<\/figure>\n\n\n\nLudowy Marsz Klimatyczny<\/h4>\n\n\n\n
COP 20 w Limie, Peru<\/h4>\n\n\n\n
2015<\/h3>\n\n\n\n
Senator Inhofe pr\u00f3buje rozpocz\u0105\u0107 walk\u0119 na \u015bnie\u017cki w Kongresie<\/h4>\n\n\n\n
Paryskie porozumienia klimatyczne<\/h4>\n\n\n\n
2016<\/h3>\n\n\n\n
Paryski pakt klimatyczny<\/h4>\n\n\n\n
\n
Masowe bielenie koralowc\u00f3w na p\u00f3\u0142nocnej Wielkiej Rafie Koralowej<\/h4>\n\n\n\n
<\/figure>\n\n\n\nPopulacje dzikich zwierz\u0105t spad\u0142y o 60%<\/h4>\n\n\n\n
<\/figure>\n\n\n\n2017<\/h3>\n\n\n\n
Rosn\u0105ce temperatury powierzchni morza<\/h4>\n\n\n\n
Szczyt G20 w Hamburgu, Niemcy<\/h4>\n\n\n\n
Huragany Harvey i Maria<\/h4>\n\n\n\n
2018<\/h3>\n\n\n\n
Zanieczyszczenie: Najwi\u0119ksza \u015brodowiskowa przyczyna chor\u00f3b i przedwczesnej \u015bmierci<\/h4>\n\n\n\n
M\u0142odzi ludzie zabieraj\u0105 g\u0142os<\/h4>\n\n\n\n